web
stats
ترامپ و بازنگری در برجام
en کد مطلب: 45343 | تاریخ مطلب: 1396/02/02
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

رئیس جمهور به دنبال رای کنگره برای فرار به جلو است

ترامپ و بازنگری در برجام

مهم ترین اصل در روابط بین الملل و سیاست خارجی، حفظ موجودیت، استقلال و امنیت یک کشور است. بر همین اساس، ایالات متحده آمریکا همواره دو اصل «منافع ملی» و «امنیت ملی» را دست آویز برخی از مداخلات بین المللی خود قرار داده است.

ترامپ و بازنگری در برجام

برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که پس از دوازده سال، بالاخره به پرونده هسته ای ایران و خروج آن از ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد منجر شد، این روزها خود به مساله ای پیچیده تبدیل شده است.


این بار و بر خلاف گذشته که طرفین (ایران و 1+5) که همگی برای انجام و امضای برجام اصرار داشتند، صحبت از لغو و زیر سوال بردن آن دارند. در همین راستا دو دیدگاه عمده شکل گرفته است. قدرت های بزرگ که شامل بریتانیا، چین، روسیه، فرانسه و آلمان می شود و همگی مصر به حفظ و اجرای برجام در قالب کنونی آن هستند اما آمریکا نگاهی دیگر به موضوع دارد .


ترامپ، رئیس جمهور جدید آمریکا، از همان ابتدا و در کارزار تبلیغاتی خود، برای برجام، شمشیر را از رو بسته است. او معتقد است که برجام سندی مثبت نیست و باید آن را پاره کرد.  اگرچه پاره کردن این سند حقوقی صرفا تاکنون در الفاظ و شعارهای هیجانی ترامپ خلاصه شده است اما وی با تثبیت قدرت و چینش کابینه اش به دنبال مکانیزمی است تا از برجام خلاص شود.


بر همین اساس در آخرین و جدیدترین دستور اجرایی خود، دستور داده است این مساله را بررسی کنند که آیا لغو تحریم های ایران طبق توافق هسته ای 2015 ایران در راستای منافع امنیت ملی آمریکا بوده یا خیر. در نهایت رویکرد ایران به برجام، در اولویت اول، حفظ آن است اما تهدید از اجرا نکردن آن را نیز گاها بیان می کند تا چندان در موضع ضعف باقی نماند.


مهم ترین اصل در روابط بین الملل و سیاست خارجی، حفظ موجودیت، استقلال و امنیت یک کشور است. بر همین اساس، ایالات متحده آمریکا همواره دو اصل «منافع ملی» و «امنیت ملی»  را دست آویز برخی از مداخلات بین المللی خود قرار داده است و هر یک از روسای جمهور آمریکا، در واکنش به دغدغه های ناشی از بافت موقعیتی و تاریخی معاصر خودشان اقدام به معماری دکترین امنیتی خود کرده اند.


واقعیت آن است طرح مباحث در ظرف امنیت ملی، موجب وجاهت بخشیدن به اقدام های خلاف عرف بین المللی نیز می شود؛ ضمن آنکه خود، مسیر را برای تصویب قانونی کنش غیرقاقونی، هموار می نماید.


ضرورت بازنگری در برجام


صرف نظر از نگاه تاریخی و شرح پرونده دوازده ساله هسته ای ایران؛ تا زمان ریاست جمهوری اوباما در آمریکا تمامی هشت امضا کننده این قرارداد و سند مهم بین المللی از وجود و اجرای آن راضی بودند. اما با روی کار آمدن ترامپ، ورق برگشت و مواضع آمریکا نسبت به برجام دستخوش تغییرات فراوانی شد.


براین اساس آمریکا در دوره جدید، رویکردی متفاوت و خلاف آنچه در گذشته اتخاذ کرده بود، در پیش گرفته است. همین امر موجب شد تا شکافی میان امضاء کنندگان برجام شکل گیرد؛ به این معنا که یک سو آمریکا به عنوان مخالف که درصدد ملغای آن برآمده است و در طرف مقابل اتحادیه  اروپا، روسیه، چین، بریتانیا، فرانسه و آلمان که خواستار ادامه و حفظ آن هستند و در نهایت ایران که مانند گروه دوم خواستار حفظ برجام است اما نه با نگاهی که آنان دارند.


در واقع دولت یازدهم نگاهی بسیار بسیط و آرمان گرایانه به برجام داشت. در حقیقت دولت یازدهم بر آن بود تا با به ثمر رسیدن این توافق بین المللی، وارد دوره ای جدید از تنش زدایی با غرب شده و دشمنی ها را کم رنگ کند.


 اما در ادامه مسیر و در فرآیند اجرای برجام، این موضوع روشن شد که طرف مقابل بر خلاف ایران، تمایل چندانی به حضور ایران در عرصه سیاسی و اقتصادی جهان نداشته و اولویت اول آنان مهار توان هسته ای ایران است. اروپا اگرچه خود را در حال اجرای برجام نشان می دهد ولی تا کنون صرفا در اندازه قراردادهای اقتصادی اجرا نشده، ایران را از مزایای اقتصادی برجام منتفع کرده است و موانع عدیده ای نظیر عدم اجازه آمریکا به بانک های بزرگ برای عادی سازی روابط اقتصادی با ایران، بهانه عدم همکاری های خود می دانند.


در واقع اروپا بیشترین طرفی است که از برجام منتفع شده است. بر این اساس، اولا موانع تجارت با ایران از جمله واردات نفت و صادرات کالاهای تجاری، مرتفع می شود و سهم اروپا از بازار ایران توسعه پیدا می کند. این در حالی است که آمریکا تقریبا رقیبی برای اروپا در زمینه اقتصادی حساب نمی شود و همواره از بازار ایران سهم بسزایی نداشته است.


 ثانیا اروپا می تواند به عنوان بازیگری مستقل از آمریکا به ایفای نقش بپردازد و در مقابل آمریکا، چین و روسیه در قالب اتحادیه اروپا به عنوان قدرتی نزدیک به ابرقدرتی در معادلات، تاثیرگذار باشد و مورد آخر اینکه، با هزینه کردن از آمریکا و سپردن نقش پلیس بد بین الملل به آن، به زعم خودشان با جلوگیری از دست یابی ایران به سلاح هسته ای، برای خود امنیت نیز بخرند!


در این بین بسیار طبیعی است که آمریکا، چه از منظر سهم خواهی بیشتر و چه از منظر مهار قدرت و نقش بازیگری اروپا در عرصه بین الملل، اقدام به چانه زنی در قالب تهدید به پاره کردن برجام نمایند.


در واقع دستور اخیر ترامپ، می تواند بازی خطرناکی باشد که حصول نتیجه در آن، ایران را با دستی خالی از بازی پرونده هسته ای بدرقه نماید. اساسا ایرانی که به تعهدات خود پاینده بوده است و مراحل اجرایی و فنی برجام را طی کرده است، اکنون از مسیری قانونی، تنها به حال خود رها می شود.


درواقع ترامپ می تواند با دستور بازنگری در لغو تحریم های ایران، بازی خطرناکی را علیه برجام شروع کند. نکته اول اینکه گزارش مراکز و سازمان های امنیتی و برآورد تهدید این سازمان ها می تواند زمینه پذیرش افکار عمومی را در داخل آمریکا پدید آورده و در ادامه این روند می تواند زمینه ساز لغو قانونی برجام توسط کنگره که نمایندگان ملت آمریکا هستند، شود.


بر این اساس ترامپ باتوجه به اینکه لغو برجام اولا مصوبه ای قانونی است و ثانیا در راستای خلاف امنیت ملی کشورش است، به راحتی می تواند در قالب وجاهتی قانونی آن را نادیده بگیرد و به عبارتی به آرزوی خود برای پاره کردن برجام برسد.


بعید است اروپا چندان اصراری در همراهی نکردن آشکارا و اقدام بر خلاف تصمیم قانونی و توجیه شده آمریکا داشته باشد. که در این حالت اروپا به رغم آنکه تمام تلاش خود را خواهد کرد تا چنین اتفاقی نیفتد اما شاید راهکار سومی را انتخاب کند. مثل آنچه در گذشته و در قالب تروئیکا در قبال ایران پیش برده است.


 و دست آخر اینکه اگر دستاورد ایران را از برجام در وضعیت فعلی تقریبا هیچ ندانیم؛ اما باتوجه به آن چه بیان شد، قطعا همان تقریبا هیچ نصیب ایران می شود و شاید این بشود مهم ترین دستاورد صد روزه اول ترامپ!


 


از: سیدمجتبی جلال زاده  کارشناس مسائل بین الملل


منبع: هفته نامه خبری، تحلیلی مثلث، شماره سیصد و پنجاه و دو، 2 اردیبهشت 1396


1885 

. انتهای پیام /*
 

در کجا ایستاده ایم؟

انجمن علوم سیاسی ایران برگزار می کند:

در کجا ایستاده ایم؟

1 از 4

گفت و گوی اندیشمندان ایران و ترکیه

بنیاد مطالعات قفقاز برگزار می کند:

گفت و گوی اندیشمندان ایران و ترکیه

2 از 4

رونمایی از کتاب مکتب اجتهادی آخوند خراسانی

کتابخانه ملی برگزار می کند:

رونمایی از کتاب مکتب اجتهادی آخوند خراسانی

3 از 4

کارگاه «آینده پژوهی در حوزه سیاست»

انجمن علوم سیاسی ایران برگزار می کند

کارگاه «آینده پژوهی در حوزه سیاست»

4 از 4

تازه ترين مطالب