web
stats
کشاورزی هوشمند به اقلیم: رویکردی در بازطراحی سیستم های کشاورزی
en کد مطلب: 51002 | تاریخ مطلب: 1396/11/28
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

کشاورزی هوشمند به اقلیم: رویکردی در بازطراحی سیستم های کشاورزی

کشاورزی هوشمند به اقلیم با افزایش ظرفیت سازگاری کشاورزی و همچنین افزایش قابلیت انعطاف پذیری و بهره وری منابع در سیستم های تولید کشاورزی، می تواند تهدیدها را کاهش دهد.

کشاورزی هوشمند به اقلیم: رویکردی در بازطراحی سیستم های کشاورزی

کشاورزی هوشمند به اقلیم با افزایش ظرفیت سازگاری کشاورزی و همچنین افزایش قابلیت انعطاف‌پذیری و بهره‌وری منابع در سیستم‌های تولید کشاورزی، می‌تواند تهدیدها را کاهش دهد.


مقدمه


انتظار می‌رود تا سال 2050، 2.4 میلیارد نفر در کشورهای درحال توسعه به جمعیت حاضر افزوده شود، که بیشترین تمرکز این جمعیت در جنوب آسیا و جنوب صحرای آفریقا خواهد بود. کشاورزی در این مناطق یک بخش کلیدی اقتصادی و محل عمده اشتغال محسوب می شود، اما در حال حاضر بیش از 20% این جمعیت دچار ناامنی غذایی هستند. 75% از جمعیت فقرای جهان در مناطق روستایی هستند و مهم ترین منبع درآمد آنها کشاورزی است.


افزایش بهره وری کشاورزی و درآمد در بخش های تولیدی کوچک، عنصر کلیدی و متحرک رشد و تحول اقتصادی در محدوده گسترده ای از بخش های شهری و غیرکشاورزی است. پیش بینی ها نشان می دهد که در سطح جهانی، با توجه به افزایش تقاضا، تولیدات کشاورزی تا سال 2050 باید 60% افزایش یابد، و این تولید بهره وری بیشتر را می طلبد.


به گفته مجمع بین دولتی تغییرات اقلیم (IPCC)، تغییرات اقلیمی در مناطق عمده جهان اثرات زیادی را بر تولیدات گذاشته است، و اثرات منفی آن بیش از تاثیرات مثبت بوده است، و کشورهای درحال توسعه در مقابل اثرات منفی بیشتر در معرض آسیب هستند(4). افزایش شدت و تکرار حوادثی نظیر؛ خشکسالی، بارندگی های سنگین، سیل و زیاد شدن حداکثر دما در حال حاضر بوقوع پیوسته است و انتظار می رود در بسیاری از مناطق با شتاب بیشتری گسترش پیدا کند(5). بر آورد شده است که تغییرات اقلیمی باعث کاهش عملکرد جهانی ذرت و گندم به ترتیب به میزان 3.8 و 5.5% شده است(6)، و محققین بسیاری هشدار داده اند که درجه حرارت بیش از آستانه فیزیولوژیک بحرانی گیاه سبب افزایش شیب کاهش محصول می شود(7.8).


 افزایش تغییرات اقلیمی، باعث افزایش خطرات تولید می شود که توانایی مقابله کشاورز را به چالش می کشاند(9). تغییرات اقلیمی تهدیدی برای دسترسی به مواد غذایی برای هر دو جمعیت روستایی و شهری با کاهش تولیدات کشاورزی و درآمد ناشی از آن، همچنین باعث افزایش اختلال در بازارها می شود. در این میان تولیدکنندگان فقیر، خوش نشینان بی زمین، اقلیت های نژادی و حاشیه نشین ها در معرض آسیب بیشتری هستند(10).


تاثیر رویدادهای شدید اقلیمی در بلند مدت می تواند سبب قرار گرفتن در معرض خطرات و افزایش تردید برای انگیزه های سرمایه گذاری و احتمالا کاهش موثر نوآوری ها در مزارع شود، درحالی که سبب افزایش ریسک ناپذیری و فعالیت های کم بازده می شود(11.12). منابع اصلی پیش بینی شده رشد انتشار گازهای گلخانه ای، براساس مسیرهای رشد کشاورزی رایج نیز می تواند عواقب جدی برای تنوع زیستی و خدمات اکوسیستی و حفاظت خاک داشته باشد.(13)


لذا تا زمانی که رویکرد خود را در طراحی و سرمایه گذاری رشد و توسعه کشاورزی تغییر ندهیم، خطر نابودی انسان و منابع مالی وجود دارد، زیرا سیستم های تولید کشاورزی ناتوان در تامین امنیت غذایی هستند و افزایش تغییر اقلیم ادامه پیدا خواهد کرد. در این راستا، کشاورزی هوشمند به اقلیم، با یکپارچه سازی طرح ها و استراتژی های تغییرات اقلیم و کشاورزی پایدار، می تواند مانع از دست رفتن منابع و منافع شود.(14)


کشاورزی هوشمند به اقلیم


کشاورزی هوشمند به اقلیم (Climate smart agriculture)، اشتراک مساعی و همکاری، سازگاری و جبران خسارت را با امنیت غذایی پیوند می دهد، و از آن به عنوان پایه ای برای اطلاع رسانی و تغییر مسیر سیاست در پاسخ به تغییرات آب و هوایی استفاده می کند. کشاورزی هوشمند به اقلیم مانند اجرای عملیات متعارف و رایج در یک سازمان است، که در آن ضمن تاکید بر اجرای ظرفیت های انعطاف پذیر، راه حل های مناسب با زمینه فعالیت، را از طریق اجرای خط مشی نوآورانه و فعالیت های سرمایه گذاری، حمایت می شود.


در غیاب چنین تلاش هایی، IPCC نشان می دهد که انعطاف پذیری سیستم های کشاورزی و غذایی کاهش می یابد و امنیت غذایی در معرض خطر بیشتری قرار می گیرد. کشاورزی هوشمند به اقلیم خواستار مجموعه ای از اقدامات توسط تصمیم گیرندگان از مزرعه تا سطح جهانی، برای ارتقاء انعطاف پذیری سیستم های کشاورزی و معیشت و کاهش خطر ناامنی غذایی درحال حاضر و آینده است. مفهوم گوناگونی مسیرهای انعطاف پذیر اقلیمی در کشاورزی را می توان با استفاده از نمودار IPCC نشان داد(15) (شکل 1).


نقاط مختلف تصمیم‌گیری و اقدامات برای تعیین مسیر مناسب:


مسیرهای کشاورزی هوشمند به اقلیم منجر به انعطاف پذیری بیشتر و خطرات کمتر برای امنیت غذایی است، در حالی که کسب و کارهای رایج سبب افزایش ریسک و کاهش انعطاف پذیری در امنیت عذایی و سیستم های کشاورزی می شود. هدف کلی کشاورزی هوشمند به اقلیم حمایت از تلاش های محلی تا سطح جهانی برای استفاده پایدار از سیستم های کشاورزی در نیل به امنیت غذایی و در دسترس قرار گرفتن غذا برای تمام مردم در تمام زمان ها، یکپارچه سازی تلاش ها برای تطابق و کاهش عوامل مانع رسیدن به پتانسیل است. برای رسیدن به این مقصد سه هدف تعریف شده است:


توسعه روش هایی برای کاهش گازهای گلخانه ای منتشر شده از کشاورزی در مقایسه با روش های قبلی(16)


سازگاری در مزرعه منجر به بهبود قابل توجهی در عملکرد، اجتناب از آسیب افزایش درجه حرارت تا 1-2 درجه سانتی گراد در مناطق معتدله و تا 3-5/1 درجه سانتی گراد در منطق گرمسیری می شود. محققان مقابله با تغییرات اقلیم را از طریق تغییر سیستم های کشاورزی موثر می دانند، جایی که کربن خاک بیشترین میزان ترسیب را دارد.


همکاری به عنوان اثر متقابل سازگاری و مقابله با تغییرات اقلیم، بصورتی که اثر ترکیبی آن ها بیشتر از اثر هر یک به تنهایی است، تعریف می شود؛ تعامل شیوه های سازگاری و مقابله با تغییرات اقلیمی، مانند شیوه های کشاورزی هستند، و لزوما تعامل و هم افزایی بین شیوه های مختلف نیست (17).


گرچه هدف کشاورزی هوشمند به اقلیم رسیدن به هر سه هدف می باشد، ولی این بدان معنا نیست که هر سه هدف حتما در هر مکان و بصورت همزمان بدست آید. کشاورزی هوشمند به اقلیم نیاز به بررسی این سه هدف، از بخش های کوچک محلی تا مقیاس جهانی و افق های کوتاه و بلند مدت، برای بدست آوردن راه حل های محلی قابل قبول دارد (18).


اولویت‌های شکل گیری کشاورزی هوشمند به اقلیم در مناطق مختلف:


سیستم های کشاورزی غذایی اغلب در مقیاس های چندگانه( جهانی، منطقه ای، ملی و محلی) تعریف می شوند و تعامل محدوده ها و مقیاس ها، و مفاهیم کشاورزی هوشمند به اقلیم را بیشتر مد نظر قرار می دهند. نقشه های شناختی در شکل 2 چگونگی تفاوت شکل گیری کشاورزی هوشمند به اقلیم در مقیاس کشورهای درحال توسعه را نشان می دهد. دایره های مضامین اصلی و مفاهیم توسط نقطه ها مشخص شده اند. روابط متقابل بین مضامین و مفهوم ها نشان می دهد که کشاورزی چگونه در دهه آینده تحت تاثیر این شبکه عوامل غیر خطی غذا-انرژی-تغییرات اقلیمی متحول می شود.


 نقشه مفهومی 3 برخی از خوشه های متمایز نظری را با یک چارچوب مشترک در کشورهای توسعه یافته نشان می دهد، "جنسیت"، "بازار" و "سیاست" مفاهیمی هستند که در ادبیات کشاورزی هوشمند به اقلیم توسعه یافته اند. بیشتر محققین از این زمینه ها به عنوان چاش هایی برای گفتمان اشاره می کنند. جنسیت معمولا به "حقوق"، "مشارکت"، "زنان"، "مسائل اقتصادی" و "تشکل های زنان" مرتبط است. اثر تغییرات بازار بر تولیدات کشاورزی (کیفیت، زیان) نمود پیدا می کند. چگونگی انتخاب مسیرهای اقتصادی (عرضه، تقاضا، زنجیره مصرف کننده) بر گزینه های کشاورزی هوشمند به اقلیم اثرگذار است، و نحوه سیاست گذاری بر اثر تغییرات اقلیمی بر زنجیره مصرف کنندگان تاثیر می گذارد.(19)


اولویت‌ها برای سوگیری به جانب کشاورزی هوشمند به اقلیم در ایران


با توجه به ادبیات کشاورزی هوشمند به اقلیم و راهکارهای آن و با توجه به وضعیت کشاورزی و شرایط اقلیمی ایران و اینکه طی سال های گذشته شاهد افزایش دما و کمبود شدید آب در حوزه کشاورزی و همچنین کاهش میزان آب سفره های زیر زمینی و اثرات مخرب تغییر اقلیم در حوضه های آبگیر اعم از دریاچه ارومیه، تالاب شادگان و ... هستیم از یک سو، و همچنین اثر تغییر اقلیم بر تاریخ کشت محصول، اثر ریزگردها و موارد دیگر در بخش کشاورزی از سوی دیگر، اولویت سیاست گذاری، در بخش تغییرات اقلیمی و مقابله با خطرات آن در محورهای ذکر شده برای کشاورزی هوشمند به اقلیم در کشورهای در حال توسعه نظیر بازار، جنسیت و سیاست توصیه می شود.


به طوری که با سیاست های سازگاری مانند استفاده از رقم های زودرس، روش های نوین آبیاری می توان از کاهش عملکرد محصول و خطرات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن جلوگیری نمود. به نظر می رسد با توجه به جنبه های زیادی که کشاورزی هوشمند به اقلیم مانند: بازار، مشارکت، حقوق زنان، امنیت غذایی، توجه به کشاورزان خرده پا و ... در نظر دارد، سیاست گذاران در بخش کشاورزی ایران می توانند در راستای سیاست گذاری مناسب با استفاده از کشاورزی هوشمند به اقلیم در محورهای ذکر شده که پتانسیل های خوبی مانند تعاونی های و صندوق های زنان، شکل گیری شبکه های حمایتی در سطوح مختلف برای کشاورزی وجود دارد گام های موثری بردارند.


چه چیزی برای اجرای موثر کشاورزی هوشمند به اقلیم لازم است؟


تجارب کشاورزی هوشمند به اقلیم نشان داده است که اقدامات سریع توسط ذینغعان دولتی، خصوصی و جامعه مدنی از سطح محلی تا بین المللی در چهار حوزه برای موفقیت مورد نیاز است: 1) ایجاد شواهد و ابزارهای ارزیابی 2) گسترش موسسات ملی و محلی 3) توسعه سیاست های هماهنگ و مبتنی بر شواهد؛ و 4) افزایش سرمایه گذاری و اثربخشی آن.


اولویت اول ایجاد شواهد و ابزارهای ارزیابی است چرا که، شواهد اولیه موجود برای حمایت موثر در تصمیم گیری، ناکافی است، و عمدتا برای تصمیم گیرندگان در سطح ملی و محلی در دسترس نمی باشند(20). مقیاس های زمانی و مکانی که اثرات تغییرات اقلیم بر کشاورزی را بررسی می کنند برای برنامه ریزی ملی و محلی مناسب نیستند(21) که ناشی از عدم اطمینان مربوط به خروجی مدل های آب و هوایی است، مسائل فنی مربوط به مدل هایی با مقیاس کوچک برای پشتیبانی تصمیم گیری راجع به تغییرات اقلیمی و تاثیرات آن بر کشاورزی در آینده برای جوامع محلی نسبت به روندهای بلند مدت مناسب تر می باشند(22).


در این زمینه ابزارهایی برای ارزیابی سیاست ها و تکنولوزی های مختلف از مقیاس محلی تا جهانی مربوط به پتانسیل انطباق و مقابله با تغییرات اقلیمی، پوشش اثرات هر دو رویداد تغییرات شدید و ملایم بر کشاورزی و امنیت غذایی، ارزیابی میزان افزایش انعطاف پذیری در کشاورزی و سیستم های غذایی، و شناسایی گزینه ها و هزینه های کاهش رشد انتشار گازهای گلخانه ای مورد نیاز است (21).


دومین اولویت منطقه ای CSA تقویت موسسات ملی و محلی است؛ برای حمایت از ظرفیت سازگاری از طریق افزایش دسترسی مردم به اطلاعات است. توسعه این نهادها مدت هاست به عنوان یک رشته اصلی کشاورزی برای توسعه استراژی ها وجود دارد، اما به دلیل تدابیر و تامین مالی نامناسب موقعیت در هم ریخته ای دارند(21). شواهد تجربی نشان می دهد که چهار حوزه اصلی نیاز به حمایت عمومی برای تکمیل تلاش های بخص خصوصی است: 1) گسترش و انتشار اطلاعات 2) هماهنگ کردن تلاش هایی که باعث افزایش منافع مثبت می شود 3) استراتژی های وسیع مدیریت ریسک برای مدیریت رویدادهای شدید اب و هوایی؛ و 4) دسترسی به موقع، عادلانه و صحیح به منابع (22).


اولویت سوم اقدامات برای کشاورزی هوشمند به اقلیم، سیاست گذاری و ایجاد چارچوب قانونی برای توانمندسازی از طریق هماهنگی بیشتر کشاورزی با تغییرات اقلیمی و سیاست های محیط زیستی و سیستم های غذایی است.


یک سیاست محیطی فعال، نیاز به هماهنگی در تمام دامنه های سیاست، توسط گفت و گو میان تمام وزارتخانه های مربوطه برای تسهیل پاسخگویی به مواردی از جمله بازگشت سرمایه، شکاف ها و همپوشانی ها، دارد. هماهنگی میان سیاست های کلی، برنامه ها و استراتژی های سرمایه گذاری و ابزارهای تغییر اقلیم، از جمله برنامه های کلی سازگاری (NAPs)، اقدامات مناسب مقابله ای کلی (NAMAs) و برنامه های سرمایه گذاری مقابله با تغییرات اقلیم، نیاز است.(22)


چهارمین اولویت CSA، فعالیت هایی است برای افزایش و بهبود اهداف تامین مالی در حمایت از رسیدن به کشاورزی هوشمند به اقلیم است. پیوند دادن منابع مالی مختص مقابله با تغییرات اقلیمی با منابع مرسوم کشاورزی، بخش مهمی از این تلاش هاست(22). سازگار کردن سیستم های کشاورزی، نیاز به افزایش سرمایه گذاری اولیه دارد، و شناسایی اعتبار هزینه هایی که از طریق روند سازگاری حاصل می شود، ابزار مهمی برای افزایش منابع مالی است. امیدوارکننده‌ترین بخش های تامین منابع مالی اقلیمی برای CSA عبارتند از:


پشتوانه تطبیق، مکانیسم نوآورانه تامین مالی که بر جوامع آسیب پذیر، تمرکز دارد و امکان دسترسی مستقیم وجود دارد.


صندوق جهانی محیط زیست (GEF)؛ و


صندوق آب و هوای سبز (GCF) (25).


نتیجه‌ گیری:


ارتباط بین تغییرات اقلیمی و کشاورزی در چهار زمینه نظام مند وجود دارد: علم، مدیریت، اقتصاد و سیاست. در این رابطه که بیشتر ملاحظات علمی بر شیوه های کشاورزی، و مدلسازی براساس محصول؛ مدیریت بر شیوه های مدیریت زمین و چگونگی اجرای شیوه های کشاورزی تاکید دارند سه رکن سیاست گذاری CSA (سازگاری، مقابله با تغییرات اقلیمی و امنیت غذایی) می توانند با هم در مقیاس های مختلف جغرافیای اقتصادی، سازمانی و فضایی(مکانی/ فاصله ای) فعالیت کنند.


منابع


1. Porter, J. R. et al. in Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects (eds Field, C. B. et al.) 485–533 (IPCC, Cambridge Univ. Press, 2014).


2. Lobell, D. B., Schlenker, W. & Costa-Roberts, J. Climate trends and global crop production since 1980. Science 333, 616–620 (2011).


3. Battisti, D. S. & Naylor, R. L. Historical warnings of future food insecurity with unprecedented seasonal heat. Science 323, 240–244 (2009).


4. Wheeler, T. et al. Temperature variability and the yield of annual crops. Agr. Ecosyst. Environ. 82, 159–167 (2000).


5. Thornton, P. K. & Gerber, P. Livestock production: recent trends, future prospects. Mitig. Adapt. Strateg. Global Change 15, 169–184 (2010).


6. Olsson, L. et al. in Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects (eds Field, C. B. et al.) 793–832 (IPCC, Cambridge Univ. Press, 2014).


7. Hurley, T. A Review of Agricultural Production Risk in the Developing World Harvest Choice Working Paper 11 (International Food Policy Research Institute, 2010).


8. Dercon, S. & Christiaensen, L. Consumption risk, technology adoption and poverty traps: evidence from Ethiopia. J. Dev. Econ. 96, 159–173 (2011).


9. Tubiello, F. N. et al. The FAOSTAT database of greenhouse gas emissions from agriculture. Environ. Res. Lett. 8, 015009 (2013).


10. Smith, P. et al. in Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change Ch. 11 (IPCC, Cambridge Univ. Press, 2014).


11. IPCC Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change (eds Edenhofer, O. et al.) 29, note 4 (Cambridge Univ. Press, 2014)


12. Climate-Smart Agriculture Sourcebook Executive Summary (Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2013)


13. Garnett, T. et al. Sustainable intensification in agriculture: premises and policy. Science 341, 33–34 (2013).


14. International Assessment of Agricultural Knowledge, Science and Technology for Development Agriculture at a Crossroads: Synthesis Report (Island Press, 2009).


15. Harvey, M. (2014). The food-energy-climate change trilemma: Toward a socio-economic analysis. Theory, Culture & Society, 31(5), 155–182. doi:10.1177/0263276414537317


16. Thornton, P. K., Ericksen, P. J., Herrero, M. & Challinor, A. J. Climate variability and vulnerability to climate change: a review. Global Change Biol. http://dx.doi.org/10.1111/gcb.12581 (2014).


17. IPCC Managing the Risks of Extreme Events and Disasters to Advance Climate Change Adaptation (eds Field, C. B. et al.) (Cambridge Univ. Press, 2012).


18. Vermeulen, S. J., Campbell, B. M. & Ingram, J. S. I. Climate change and food systems. Annu. Rev. Env. Resour. 37, 195–222 (2012).


19. Sayer, J. et al. Ten principles for a landscape approach to reconciling agriculture, conservation, and other competing land uses. Proc. Natl Acad. Sci. USA 110, 8349–8356 (2013).


20. Issues Related to Agriculture: Draft Conclusions Proposed by the Chair (UNFCCC Subsidiary Body for Scientific and Technology Advice, 2014).


21. State of Food and Agriculture: Investing in Agriculture for a Better Future (FAO, 2012).


22. Vermeulen, S. J. et al. Addressing uncertainty in adaptation planning for agriculture. Proc. Natl Acad.


نویسنده: هادی ویسی، دکتری ترویج و آموزش کشاورزی پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی تهران


منبع : شبکه مطالعات سیاستگذاری عمومی، چهارشنبه ۴ بهمن ۱۳۹۶


1043

. انتهای پیام /*
 

از ملی گرایی تا جهان وطنی

کانون اندیشه جوان برگزار می کند:

از ملی گرایی تا جهان وطنی

1 از 4

روابط پیچیده ایران و روسیه: اتحاد استراتژیک هدفی دوجانبه؟

انجمن علوم سیاسی دانشگاه گیلان برگزار می کند:

روابط پیچیده ایران و روسیه: اتحاد استراتژیک هدفی دوجانبه؟

3 از 4

در کجا ایستاده ایم؟

انجمن علوم سیاسی ایران برگزار می کند:

در کجا ایستاده ایم؟

4 از 4

تازه ترين مطالب