web
stats
چالش ها و راهبردهای شبکه های اجتماعی و پیام رسان های داخلی
کد مطلب: 52215 | تاریخ مطلب: 1397/02/08
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

چالش ها و راهبردهای شبکه های اجتماعی و پیام رسان های داخلی

یکی از اصلی ترین چالش های پیشروی شبکه های اجتماعی و پیام رسان های بومی، چالش عدم اطمینان و امنیت کاربران است. سرویس های شبکه اجتماعی در بستر وب نیز از اوایل دهه هشتاد شمسی در ایران شروع به فعالیت کردند و در طول چندین سال شاهد به وجود آمدن صدها سایت چت و گفتگو در فضای مجازی بودیم.

چالش ها و راهبردهای شبکه های اجتماعی و پیام رسان های داخلی

یکی از اصلی‌ترین چالش‌های پیشروی شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی، چالش عدم اطمینان و امنیت کاربران است. سرویس‌های شبکه اجتماعی در بستر وب نیز از اوایل دهه هشتاد شمسی در ایران شروع به فعالیت کردند و در طول چندین سال شاهد به وجود آمدن صدها سایت چت و گفتگو در فضای مجازی بودیم.


اصلی‌ترین شبکه اجتماعی بومی ایرانی در دهه هشتاد شمسی توسط شرکت فناوران ایده پرداز صبا با نام کلوپ در دی ماه سال 1383 شمسی آغاز به فعالیت کرد و با بیش از 3 میلیون مخاطب فعال در دوران اوج خود، یکی از پرترافیک‌ترین سایت‌های داخلی محسوب می‌شد. سایت‌هایی مانند هم‌میهن و فیس نما نیز ازجمله مهم‌ترین شبکه‌های اجتماعی بومی بودندکه توانسته بودند مخاطبان بسیاری جذب کنند.


در نیمه پایانی دهه هشتاد شمسی، فیس‌بوک و یاهو مسنجر نیز در میان کاربران ایرانی محبوبیت پیدا کردند و توانستند تعداد قابل‌توجهی مخاطب ایرانی جذب کنند. در سال‌های اخیر و با گسترش چشمگیر استفاده از گوشی‌های موبایل هوشمند، پیام‌رسان‌های موبایلی نیز مورد توجه کاربران ایرانی قرار گرفته‌اند و طیف وسیع‌تری از کاربران را به خود اختصاص داده‌اند.


در مجموع می‌توان گفت ورود کاربران ایرانی به شبکه‌های اجتماعی به‌صورت گسترده با فیس‌بوک آغاز شد[1] اما در طول چند سال گذشته، تعداد زیادی از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها مورد توجه مخاطبان ایرانی قرار گرفته‌اند. در سال‌های اخیر، تلگرام، وایبر، لاین، اینستاگرام، واتس اپ، ایمو، توییتر و اسکایپ پرمخاطب‌ترین پیام‌رسان‌های اجتماعی بودند که توانستند تعداد قابل‌توجهی از کاربران ایرانی را به خود جذب کنند.


پس از گذشت چند سال از ورود این پیام‌رسان‌ها به ایران، به دلیل فیلتر شدن فیس‌بوک، وایبر، لاین و برخی دیگر از شبکه‌های اجتماعی مشابه و همچنین به دلیل وجود برخی ویژگی‌های منحصربه‌فرد در پیام‌رسان تلگرام (ایجاد کانال، گروه‌های کاری، خانوادگی و آسان بودن دسترسی به آن از جهت موبایل محور بودن و فیلتر نبودن) این پیام‌رسان به پرطرفدارترین شبکه اجتماعی در ایران تبدیل شده است به‌طوری‌که در حدود 46 میلیون کاربر فعال ایرانی در این پیام‌رسان حضور دارند.[2]


اینستاگرام نیز به‌عنوان دومین شبکه اجتماعی محبوب در میان کاربران ایرانی شناخته می‌شود که محلی برای به اشتراک گذاشتن تصاویر و فیلم‌های کوتاه کاربران است. این شبکه اجتماعی منجر به تأثیرگذاری بیشتر هنرمندان و سایر شخصیت‌هایی که به‌اصطلاح سلبریتی نامیده می‌شوند شده است.


شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌هایی مانند فیس‌بوک، توئیتر، لاین، واتس آپ، ایمو، تانگو و اسکایپ نیز به ترتیب در رتبه‌های بعدی جذب مخاطبان ایرانی قرار دارند.[3]


در میان هجوم پیام‌رسان‌های خارجی، تعدادی از شبکه‌های اجتماعی ایرانی همانند فیس نما و کلوب نیز در حال فعالیت هستند. سروش، بیسفون، ایتا و آی گپ نیز مهم‌ترین پیام‌رسان‌های ایرانی محسوب می‌شوند. این شبکه‌ها و پیام‌رسان‌های بومی که توسط رسانه‌های رسمی نیز حمایت می‌شوند هنوز نتوانسته‌اند در میان کاربران ایرانی به محبوبیتی دست پیدا کنند.


چالش‌های پیشروی شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی


1- اعتماد عمومی


نگرانی کاربران از دسترسی نهادهای حاکمیتی، شرکت‌های خصوصی و سایر افراد از محتوای گفتگوها و فعالیت‌هایشان در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها تنها مربوط به کشور ما نمی‌شود. به‌عنوان مثال اخیراً شرکت فیس‌بوک شاهد سقوط بی‌سابقه سهام خود در بازار به دلیل افشای استفاده غیرمجاز از اطلاعات کاربران خود بود و همچنین بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های شرکت‌های بزرگی همچون اپل، گوگل و ... برای ایجاد اطمینان از عدم نقض حریم خصوصی کاربران و مخاطبانشان صرف می‌شود.


کاربران ایرانی نیز به این مسئله اهمیت ویژه‌ای قائل هستند به‌طوری‌که شاید بتوان گفت یکی از دلایل گسترش سریع استفاده از تلگرام در ایران، احساس امنیت کاربران این پیام‌رسان در گفتگوها و فعالیت‌هایشان در برابر افراد و نهادهای حاکمیتی و غیر حاکمیتی است.


پس می‌توان گفت یکی از اصلی‌ترین چالش‌های پیشروی شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی، چالش عدم اطمینان و امنیت کاربران است. این عدم اطمینان نیز تنها به ترس از دسترسی حاکمیت به فعالیت‌های آن‌ها نیست بلکه ترس از هک شدن و مورد سوءاستفاده قرار گرفتن نیز در ایجاد ادراک عدم اعتماد و اطمینان به شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی نقش ویژه‌ای دارد.


جالب است که ترس از نظارت‌های حاکمیتی و دسترسی‌های غیر حاکمیتی به اطلاعات و حریم خصوصی تنها شامل کسانی که استفاده‌های غیرمجاز از شبکه‌ها و پیام‌رسان‌های اجتماعی می‌کنند ندارد بلکه همه افراد از احساس تحت کنترل بودن فرار می‌کنند و دوست ندارند دیگران به اطلاعات و فعالیت‌های آنان اشراف داشته باشند.


2- توانمندی ازنظر فناوری و تکنولوژی


شبکه‌ها اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی به زیرساخت‌هایی با تکنولوژی‌های بالا نیاز دارند تا بتوانند ازنظر سرعت، کیفیت و تنوع به حد و اندازه رقبای خود برسند. این مسئله زمانی اهمیت بیشتری دارد که به این حقیقت توجه نماییم که بسیاری از شبکه‌های اجتماعی فعال در جهان که مخاطبان میلیونی دارند، در کشورهای بسیار پیشرفته دنیا قرار دارند و در سالیان متمادی به جذب نخبگان این حوزه و همچنین افزایش تجربه خویش در این عرصه پرداخته‌اند تا بتوانند پاسخگوی مخاطبان میلیونی خود باشند.


باید توجه داشت که یکی از اصلی‌ترین دلایل وابستگی این روزهای مردم ایران به پیام‌رسان تلگرام، به حضور تقریباً همگانی و میلیونی مردم کشور در این پیام‌رسان ربط دارد، پس رقبای بومی این پیام‌رسان اگر بخواهند که با آن به رقابت بپردازند لازم است ازنظر فناوری و زیرساخت، توانمندی ارائه خدمات باکیفیت به مخاطبان میلیونی ایرانی را داشته باشند و هم ازنظر کیفی و هم ازنظر کمی رضایتمندی را در مخاطبان خود ایجاد کنند.


3- مزیت رقابتی


پیام‌رسان‌های داخلی با چالش مزیت رقابتی نسبت به رقبای خارجی خود نیز مواجه هستند. در واقع لازم است پیام‌رسان‌های داخلی ازنظر امنیت کاربران، کیفیت خدمات ارائه‌شده، سرعت، جذابیت، راحتی استفاده و زیرساخت‌های قابل اطمینان ارتباطاتی نسبت به ربودن گوی سبقت از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های خارجی اقدام کنند.


البته ایجاد مزیت‌های رقابتی برای پیام‌رسان‌های داخلی با حمایت‌هایی که به‌وسیله محدودیت دسترسی به پیام‌رسان‌های خارجی رخ می‌دهد نیز ایجاد می‌شود اما لازمه ایجاد چنین محدودیت‌هایی، ایجاد ظرفیت‌های نسبی در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی بومی است تا منجر به ایجاد نارضایتی در کاربران و مخاطبان نگردد.


همچنین ارائه خدمات مختلف از طریق شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی نیز می‌تواند در ایجاد مزیت رقابتی نقش داشته باشد که در قسمت راهبردها به تشریح بیشتر این مسئله خواهیم پرداخت.


4- امنیت سرمایه‌گذاری


شبکه اجتماعی کلوپ در دهه هشتاد یکی از پرمخاطب‌ترین سایت‌های اینترنتی کشور محسوب می‌شد که بیش از 3 میلیون کاربر فعال داشت. این شبکه اجتماعی حاصل سرمایه‌گذاری شرکت فناوران ایده پرداز صبا بود که به دلیل اعمال محدودیت‌های متعدد توسط سیستم فیلترینگ، با افت شدید مخاطبانش در آن سال‌ها مواجه گشت و از عرصه رقابت با پیام‌رسان‌های مشابه خارجی کنار رفت.


یکی از اصلی‌ترین چالش‌های کنونی شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های دخلی، چالش امنیت سرمایه‌گذاری است به‌طوری‌که بسیاری از سرمایه‌گذاران تمایلی به سرمایه‌گذاری در این عرصه ندارند.


دلایل متعددی را می‌توان برای به وجود آمدن این چالش عنوان کرد که ترس از دخالت‌های حاکمیتی و ایجاد محدودیت‌ها از جمله اصلی‌ترین این دلایل است.


هرچند در بسیاری از موارد اعمال محدودیت‌ها توسط حاکمیت بی‌دلیل نیست و دلایل قانع‌کننده و مهمی دارد اما لازم است با تدوین و اعلام قوانین دقیق فعالیت در این عرصه و همچنین توجیه افکار عمومی و سرمایه گذران، نسبت به اطمینان دهی اقدام کرد.


5- تولید محتوا


یکی از اصلی‌ترین چالش‌های موجود در عرصه فعالیت در فضای مجازی، محتواهای ناسالم اعتقادی و فرهنگی تولید شده در این فضا است که نمی‌توان گفت با انتقال مخاطبان از پیام‌رسان‌های خارجی به پیام‌رسان‌های بومی این چالش به‌طور کامل برطرف خواهد شد. پس این چالش در پیام‌رسان‌های بومی نیز وجود خواهد داشت که چگونه می‌توان محتوای مناسب را در اختیار کاربران قرار داده و سرعت انتشار محتوای نامناسب را بدون در خطر قرار دادن امنیت و حریم خصوصی مخاطبان کند کرد.


6- کسب‌ و کارهای وابسته به شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های خارجی


در فضای کنونی اقتصاد کشور که شاهد بی‌کاری تعداد زیادی از افراد جویای کار هستیم، برخی توانسته‌اند با استفاده از شبکه‌های اجتماعی تلگرام و اینستاگرام کسب‌وکارهای کوچک و بعضاً متوسطی ایجاد کنند که انتقال این کسب‌وکارها به شبکه‌ها و پیام‌رسان‌های بومی با توجه به ویژگی‌های آن چندان راحت نیست.


راهبردهای پیشنهادی


1- حمایت از بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان جهت ورود در عرصه شبکه‌های اجتماعی


سرمایه‌گذاری در عرصه شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها از جمله پرسودترین فعالیت‌ها در عرصه اقتصاد جهانی است به‌طوری‌که بسیاری از شرکت‌های بزرگ این حوزه درآمدهای بسیار بالایی دارند. با توجه به این مسئله از یکسو و نیاز حاکمیت کشور به وجود پیام‌رسان‌های قدرتمند بومی که با حمایت‌های مالی و رسانه‌ای، مخاطبان ایرانی میلیونی جذب کنند می‌تواند چشم‌انداز بسیار روشنی از سرمایه‌گذاری و فعالیت در عرصه پیام‌رسان‌های داخلی را به بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان این حوزه نمایان کند.


حضور بخش خصوصی در ایجاد پیام‌رسان‌های بومی علاوه بر افزایش سرعت عمل در توسعه رقابتی این عرصه، اعتماد عمومی نسبت به استفاده از این پیام‌رسان‌ها را نیز در میان مخاطبان افزایش خواهد داد.


2- انقلاب در عرصه تولید محتوا


همان‌طور که در قسمت چالش‌ها مطرح کردیم، چالش محتوایی تنها با کوچ کاربران از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های خارجی به شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی رفع نخواهد شد. راهبرد پیشنهادی جهت حرکت به سمت رفع این مشکل، تلاش جهت تولید و مدیریت محتوا با حمایت از حرکت‌های خودجوش فرهنگی و سازمان‌های مردم‌نهاد در این حوزه و همچنین ورود جدی‌تر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صداوسیما و سایر نهادهای فرهنگی به عرصه تولید محتوای مناسب است.


3- ایجاد مزیت رقابتی در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی


یکی از اصلی‌ترین راهبردهای پیشنهادی جهت گسترش استفاده از شبکه‌های اجتماعی بومی، ایجاد مزیت رقابتی در آن‌ها نسبت به رقبای خارجی است. ایجاد مزیت رقابتی هم به مدیران شبکه‌ها و پیام‌رسان‌های بومی مربوط می‌شود و هم شامل حمایت‌های حاکمیتی می‌شود که در این قسمت پیشنهاد‌هایی در این خصوص ارائه می‌شود:


اولین نکته لزوم ارائه خدمات باکیفیت، سرعت، تنوع و امنیت بالا توسط شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی است تا بتوانند با ایجاد رضایت در مخاطبان خود از رقبای خارجی پیشی بگیرند.


در گام بعدی ارائه خدماتی مانند تخفیف‌های قابل‌توجه در هزینه‌های استفاده از اینترنت، ارائه خدمات مربوط به دولت الکترونیک و خدمات بانکی و امکان ایجاد مراودات تجاری و اقتصادی با امنیت بالا در این فضا می‌تواند مزیت رقابتی قابل‌ملاحظه‌ای در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های داخلی نسبت به رقبای خارجی آن‌ها ایجاد نماید. حتی می‌توان با بررسی فقهی، اقتصادی و اجتماعی نسبت به ارائه خدمات مربوط به پول‌های مجازی نیز اقدام کرد. دولت می‌تواند با حمایت‌هایی مانند ایجاد صفحات رسمی خویش در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی بومی و همچنین ارائه خدمات شهری، قضایی، اقتصادی و ... به ترویج و گسترش شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی کمک نماید.


4- همکاری با کشورهای صاحب فناوری


همان‌طور که اشاره کردیم، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها نیاز به سطح پیشرفته‌ای از تکنولوژی را دارند که برخی از کشورها در این زمینه پیشگام هستند. در همین راستا می‌توان با ایجاد و گسترش ارتباطات علمی شرکت‌های دانش‌بنیان حوزه ارتباطات با مراکز علمی مرتبط در کشورهایی مانند چین و برخی کشورهای دیگر، ضمن همکاری‌های علمی با این کشورها به تقویت زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت و کیفیت شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی اقدام نماییم.


5- ارائه تسهیلات ویژه جهت حمایت از کسب‌وکارهای کوچک


یکی از ویژگی‌های مثبت شبکه‌های اجتماعی تلگرام و اینستاگرام، کمک به ایجاد و رونق کسب‌وکارهای کوچک و متوسط است. به همین دلیل لازم است در پیام‌رسان‌های داخلی با ارائه تسهیلات ویژه جهت حمایت از کسب‌وکارهای کوچک، فضای مناسب‌تری برای ایجاد اشتغال نسبت به شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های خارجی ایجاد کرد. این تسهیلات می‌تواند شامل حمایت‌های مالی، قانونی، تشویقی و معنوی از کسب‌وکارهای ایجاد شده در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی ‌باشد.


نتیجه‌ گیری


گسترش روزافزون استفاده از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های مختلف نشانه‌ای از ایجاد تحولی بنیادین در ارتباطات بشری است که با درنوردیدن مرزهای سیاسی و کمرنگ کردن آن‌ها، جوامع مختلف را به یکدیگر وصل کرده و نوعی فضای اختلاط فرهنگی به وجود آورده است.


با توجه به اهمیت روزافزون شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های موبایلی، بسیاری از کشورها با درک اهمیت این مسئله سعی می‌کنند با سیاست‌گذاری صحیح به مدیریت این عرصه بپردازند و از این فرصت در جهت حداکثر سازی منافع اقتصادی، امنیتی و سیاسی خویش استفاده کرده و از پیامدهای منفی آن جلوگیری به عمل آورند.


با توجه به وابستگی روزافزون زندگی بشری در دنیای کنونی به شبکه‌ها و پیام‌رسان‌های اجتماعی، اهمیت فناوری‌های حوزه ارتباطاتی به‌شدت افزایش یافته است و بسیاری از کشورها در تلاش هستند تا با فراهم آوردن زیرساخت‌های لازم، نیاز جامعه خویش به پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی را در درون مرزهای خویش پاسخ دهند و از وابستگی جامعه خویش در این حوزه به سایر کشورها، جلوگیری کنند.


[1] در سال 1390، 17 میلیون کاربر ایرانی در فیس بوک عضو بودند.


[2] www.tabnak.ir/fa/news/692882/


[3] http://www.tabnak.ir/fa/news/692882/23


*نویسنده: علی صالح‌نیا - دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و مدیریت دولتی دانشگاه امام صادق(ع)


منبع: شبکه مطالعات سیاستگذاری عمومی، چهارشنبه 22 فروردین 1397


1043

. انتهای پیام /*

دیدگاه ها و نظرات

برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.
مسئولیت نوشته‌ها بر عهده نویسندگان آنهاست و انتشار آنها به معنی تائید نظرات آنها نیست.
فرستنده: *  
پست الکترونیک:
نظر:
 
کد امنیتی:
ارسال

 
 

تازه ترين مطالب