web
stats
وقف؛ رهنمودی انسان ساز و سنتی خداپسندانه
en کد مطلب: 56444 | تاریخ مطلب: 1397/08/15
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

وقف؛ رهنمودی انسان ساز و سنتی خداپسندانه

سنت حسنه وقف به عنوان رهنمودی انسان ساز و فرهنگ مترقی در مجموعه تعالیم اسلامی محسوب می شود که بر توسعه اجتماعی تاثیر بسزایی دارد. بنابراین نیاز است تا جامعه نسبت به تاثیرات غیرقابل انکار وقف و بنیادهای وقفی بر رشد علم، پیشرفت و رفاه جامعه آگاهی یابند.

وقف؛ رهنمودی انسان ساز و سنتی خداپسندانه

سنت حسنه وقف به عنوان رهنمودی انسان ساز و فرهنگ مترقی در مجموعه تعالیم اسلامی محسوب می شود که بر توسعه اجتماعی تاثیر بسزایی دارد. بنابراین نیاز است تا جامعه نسبت به تاثیرات غیرقابل انکار وقف و بنیادهای وقفی بر رشد علم، پیشرفت و رفاه جامعه آگاهی یابند.


 امروز جامعه ایران در شرایطی به سر می برد که بازنگری و بازآموزی از میراث گذشته بیش از هر زمان دیگر مورد نیاز است زیرا توسعه اگر بر پایه الگوهایی باشد که تنها بر اساس تقلید و نمونه برداری از جوامع غرب اتخاذ شود، هرگز به سرانجامی خوش نمی رسد. تاریخ یک صد سال گذشته نشان می دهد که پیروی محض از غرب برای جبران عقب ماندگی راهی بیهوده و باطل بوده است و بدون در نظر گرفتن وضعیت داخلی و استفاده از میراث گذشته تاریخی نمی توان به توسعه دست پیدا کرد زیرا در فرهنگ و میراث اسلامی ما الگوهای مناسبی جهت ارایه وجود دارد که می تواند راهگشا باشد که یکی از نمونه های آن موضوع وقف است.


 وقف امری نیست که تنها بتوان آن را به گذشته نسبت داد بلکه مربوط به جهان امروز هم هست و از جنبه های گوناگون تاثیرگذار است و به عنوان یکی از ابزارهای رشد، توسعه و تحول فرهنگی به شمار می‌رود.


اهمیت این عمل نیک و تاثیر آن بر جامعه سبب شد تا سازمان اوقاف و امور خیریه در 1363 خورشیدی به عنوان نهاد متولی امور موقوفه ها در کشور شکل بگیرد و بدین سبب شورای عالی انقلاب فرهنگی، 27 صفر را «روز وقف» نامگذاری کند.


 **توسعه علم و فناوری در سایه موقوفه ها


در طول تاریخ تمدن اسلامی و حتی بشری، فرهنگ وقف و بنیادهای خیریه وقفی نقش سازنده ای در توسعه علم و فناوری و امر تحقیق و پژوهش داشته اند. موقوفات از نظر درآمد و بهره مستمری از بهترین و پایدارترین منابع مالی و حمایت کننده برای انجام دادن پژوهش ها و توسعه علم و دانش به شمار می روند. حمایت از پژوهشگران و دانشمندان و تشکیل نهادهای بزرگ علمی، تحقیقاتی و آموزشی مانند مدارس، کتابخانه ها، بیمارستان ها، نظامیه ها، درصدخانه ها در پوشش فرهنگ اصیل وقف می تواند راهگشای توسعه کشور شوند.


 سنت حسنه وقف به عنوان رهنمودی انسان ساز و فرهنگ مترقی در مجموعه تعالیم اسلامی به شمار می رود که آثار اخلاقی، فرهنگی و اقتصادی فراوانی را در توسعه اجتماعی دارد. از این رو می تواند به عنوان یکی از عناصر فعال و زمینه ساز به منظور مشارکت آحاد جامعه در حمایت از پژوهشگران و ایجاد بستری مناسب برای توسعه اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.


 **تاثیر وقف بر سازمان های مردم نهاد


بسیاری از معضل هایی که در زمینه های مختلف گریبانگیر مردم است تنها به وسیله دولت و دستگاه های اجرایی قابل حل نیست و مشارکت و یاری خود مردم را نیز نیاز دارد تا اینگونه باعث کاهش و حل این مشکلات شد. این مهم سبب شده است تا سازمان های غیردولتی و تشکل های مردم نهاد مورد توجه قرار بگیرند. از این رو احیای مجدد فرهنگ اصیل وقف می تواند تاثیر مستقیمی بر افزایش کارآیی این سازمان ها داشته باشد تا از این رهگذر مشکلات اقتصادی و اجتماعی بخش زیادی از مردم حل شود.


 **کاهش اختلاف طبقاتی و عدالت اجتماعی


در اسلام ساده زیستی، ایثار و تعمیم ثروت های فراوان شخصی از راه سنت های حسنه ای همچون وقف از جمله عبادت های بزرگ محسوب می شود که خیر دنیوی و اُخروی برای واقف به همراه دارد. سیاست اسلام بر کنترل و تعدیل ثروت بنا شده است. بنابراین با تشویق افراد به وقف و گرفتن خمس، زکات و ... از سرمایه داری بدون کار جلوگیری می کند و این مهم موجب تقویت افراد نیازمند می شود و فاصله طبقاتی را کاهش می دهد که نتیجه آن ایجاد تعادل در جامعه است.


 همچنین وقف با توزیع مجدد درآمد میان افراد، جامعه را به طرف توازن اجتماعی هدایت می کند. در وقف بیشتر افراد محتاج و فقیر ذی نفع هستند، بنابراین اگر چه وقف به عنوان یک امر اخلاقی شناخته می شود اما در عمل تأثیر زیادی در تأمین عدالت اجتماعی دارد و از عوارض سوء بی عدالتی های اجتماعی و شکاف های طبقاتی تا میزان زیادی می کاهد و این اتفاق به خودی خود از افزایش مشکلات اجتماعی جلوگیری می کند.


 **راهکارهایی برای ترویج فرهنگ وقف


وقف به سبب کارآیی هایی که در یک جامعه دارد علاوه بر کاهش مشکلات اجتماعی به ایجاد توسعه نیز منجر می شود. از این رو فعلیت یافتن توانایی های وقف باعث افزایش سرمایه انسانی و اجتماعی، تعدیل نابرابری های درآمدی و کاهش فقر می شود. بنابراین گسترش فرهنگ وقف در جامعه و طراحی شیوه ها و روش های جدید برای جذب اعضای جامعه در راستای تحقق این سنت نیکو امری ضروری به نظر می رسد.


اکنون عمل وقف آن طور که باید فراگیر نیست و نقش آن در ابعاد گوناگون مکتوم و مستور مانده است. از این رو با استفاده از روش های مختلف می توان به ترویج فرهنگ آن در جامعه کمک کرد که در زیر به چند نمونه آن اشاره می شود.


 هر چند وقف عملی شخصی و اختصاصی محسوب می شود اما تشویق افراد به این امر و تفهیم مزایای اجتماعی و اقتصادی نهفته در آن می تواند در گسترش و اشاعه این عمل خدا پسندانه مؤثر باشد. بنابراین تبلیغ و آموزش احکام و آثار وقف باید مورد توجه خاص قرار گیرد.


 به نظر می آید که در شرایط کنونی وقف به جنبه های خاصی اختصاص دارد. از این رو نیاز است تا در قالب و چارچوب کنونی بازنگری شود زیرا منحصر کردن عمل وقف به برخی امور خاص باعث کاهش تأثیر و فواید مورد انتظار آن می شود. بنابراین زمینه های فراوانی در جامعه وجود دارد که وقف می تواند در آنها ورود پیدا کند.


ارج نهادن به مقام و منزلت افراد پیشقدم در امر وقف از اهم واجبات و از وظایف مهم سازمان های مرتبط با امر وقف است. اگر اشخاص وقف کننده به واسطه عمل نیکشان به گونه مناسب و شایسته مورد اکرام و تقدیر قرار گیرند، انگیزه و اشتیاق مبادرت به این عمل در نزد افراد دیگر نیز تقویت می شود و در گسترش این سنت خدا پسندانه موثر خواهد بود.


هموار کردن موانع موجود در امر وقف، مرتفع کردن مشکلات قانونی و حقوقی در این ارتباط و آسان کردن شرایط و تشریفات رسمی مرتبط با موقوفات از عوامل موثر در گسترش و رواج سنت وقف در جامعه هستند.


**فرجام سخن


وقف اثرهای مهم درونی و بیرونی بر جامعه و خود انسان دارد. از یک طرف به لحاظ درونی باعث می شود که انسان به سبب خیر این عمل پسندیده مبادرت به این کار کند و با وقف درون خویش را پالایش کند. انسان به وسیله وقف تعلقات مادی را از خود می زداید و روحیه مال اندوزی و تکیه بر ثروت دنیوی را از خود دور می سازد. به لحاظ بیرونی گسترش وقف در جامعه بسیاری از معضلات اجتماعی را حل می کند و در محو فقر و محرومیت ها تاثیر شگرف دارد.


 همچنین تأثیر وقف در پژوهش و در گسترش دانش و علومی که موجب شکوفایی تمدن عظیم اسلامی در سده های مختلف شده است، بر فردی پوشیده نیست و این عوامل تجربه کار ساز و مفیدی است که باید برای مسوولان و دست اندرکاران برنامه ریزی توسعه کشور که احیای تمدن اسلامی، پیشرفت و آبادانی را وجهه همت خود قرار داده اند، مورد توجه ویژه قرار بگیرد.


 بنابراین اگر به مقوله وقف به طور همه جانبه نگریسته شود و اهمیت این سنت نبوی مورد توجه قرار بگیرد سهم عمده ای در تحول ساختار فرهنگی و توسعه علمی و اقتصادی کشور خواهد داشت زیرا ساختار و کارکردهای نهاد وقف بر ساختار و کارکردهای نهادهای علمی، پژوهشی، آموزشی، درمانی، اقتصادی و فرهنگی تأثیر مستقیم دارد.


منبع: گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ 15 آبان 1397


1197

. انتهای پیام /*
 

از ملی گرایی تا جهان وطنی

کانون اندیشه جوان برگزار می کند:

از ملی گرایی تا جهان وطنی

1 از 4

روابط پیچیده ایران و روسیه: اتحاد استراتژیک هدفی دوجانبه؟

انجمن علوم سیاسی دانشگاه گیلان برگزار می کند:

روابط پیچیده ایران و روسیه: اتحاد استراتژیک هدفی دوجانبه؟

3 از 4

در کجا ایستاده ایم؟

انجمن علوم سیاسی ایران برگزار می کند:

در کجا ایستاده ایم؟

4 از 4

تازه ترين مطالب