web
stats
همزیستی‎ ‎روستا‎ ‎و مدرنیت در اقامتگاه های بومگردی
en کد مطلب: 57124 | تاریخ مطلب: 1397/09/11
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

بدوم تا ته دشت، بروم تا سر کوه

همزیستی‎ ‎روستا‎ ‎و مدرنیت در اقامتگاه های بومگردی

نخستین دلپذیری روستاها بوی خوش واش و علف، هوای پاک کوهستانی و نسیم خنک است که مانند روانگردان برای گردشگران روستا، سرخوشی‎آور است؛ ولی شهرها همچنان دست به گریبان آلودگی هوایند و کم‎مانده که دیگر هیچ آشنایی را در شهر نشناسیم زیرا همگی به زودی ماسک به دهان خواهند داشت‎.‎

همزیستی‎ ‎روستا‎ ‎و مدرنیت در اقامتگاه های بومگردی

نخستین دلپذیری روستاها بوی خوش واش و علف، هوای پاک کوهستانی و نسیم خنک است که مانند روانگردان برای گردشگران روستا، سرخوشی‎آور است؛ ولی شهرها همچنان دست به گریبان آلودگی هوایند و کم‎مانده که دیگر هیچ آشنایی را در شهر نشناسیم زیرا همگی به زودی ماسک به دهان خواهند داشت‎.‎


‎اینک که در فضای شهری گام بر می‌داریم، مگر ماشین و سازه‌های شهری و مبلمان زمخت نمی‌بینیم. انسانی که سرشت‌اش از طبیعت است در «هیاهوی بسیار برای هیچ» شهر، جایی برای احساس‎های خود(لمس طبیعت) نمی‌یابد؛ روح شهر به آهستگی در وجود انسان شهری رخنه می‌کند و به خستگی و خشم می‌کشاندش.‏‎ ‎


برای همین در کشورهای پیشرفته، انگیختن مردم برای سرکشی گَه‌گاهی به زندگی ساده و طبیعی روستایی، در برنامه روزانه رسانه‌هاست که در پیِ خود «گردشگری روستایی‎Rural Touri,sm ‎‏ ‌را پدید آورده است. بی‌گمان یک‌جامعه سلامت در گرو انسان‌های شاد و امیدوار است. کاشانه‌های مدرن، آپارتمان‌ها، هتل‎ها، فست‎فودها، رستوران‌های با شکوه و امکانات شهری (مترو، بی.‌آر.تی…) نه آسایش بلکه تنها رفاه به ارمغان آورده است. در روزانگی زندگی شهری، همه‌گونه امکانات مدرن به آسانی در دسترس شهروندان است اما با وجود برخورداری از این پدیده‌ها، مردم احساس خوشبختی و آرامش ندارند.


احساس خوب در میان لوکس‌ها و شیک‌های شهر گم شده است و فانتزی‌های بَرساخت انسان، جای زمزمه آب رود، آوای شب جنگل، تپه ‏‎ماهورها، شقایق خودرو، دشت، کوه، دریا، گیاه و قلمروهای طبیعی را گرفته است و به جای جویبار زلال، جوی بدبوی کنار خیابان از لاشه موش‌ها به شتاب می‌گذرد.‏‎ ‎


در پیوند با طبیعت، آرامشی بی‌مانند وجود انسان را در بر می‌گیرد. در زمانه‌ای که شهروندان، به ویژه تهرانی‌ها و مردم مراکز استان‌ها با پیامدهای دشوار دنیای ماشینی (آلودگی‎های زیست‎محیط، افسردگی، تنهایی) دست به گریبان‌اند، گردشگریِ روستایی، می‌تواند مرهمی جان‌بخش برای شهروندان باشد.


گردشگریِ روستایی به همه کنش‌ها و خدماتی گفته می‌شود که برای خواب، استراحت و گشت‎وگذار گردشگران در قلمروهای روستایی ارائه می‌شود. گردشگران اگر دوست داشتند، می‎توانند چیزی هم از روستا بخرند و با تولید صنایع‎دستی، قالی‎بافی، حصیربافی و… آشنا شوند و با دیدار از طبیعت بکر، چشم‌اندازها، کشتزارها و باغ‎ها، هوایی تازه کنند.


نگاهی به پشت سر


تاریخچه پاگرفتنِ گردشگری روستایی‎ ‎به ۳ سده پیش باز می‌گردد ولی به گونه‎ای روشن در نیمه دوم سده هجده در انگلستان پا گرفت. در آن‌زمان در دایرهِ گشت‌‌وگذارهای روستایی، تنها دهک دارامند و برتر جامعه می‌چرخید ولی با گسترش ترابری و ناوگان مدرن برون‎شهری، دایره بزرگتر شد و همه دهک‌های جامعه را در بر گرفت و مردم شهر برای نفس‎کشیدن، راهیِ خانه‌های روستایی شدند.


در ایران نیز خانه‌های بوم‌گردی که با معماری بومی در قلمروهای آرامبخش روستاها ساخته شده، بستری برای کنش‎وریِ فرهنگی‌ست و فضایی برای گفت‌وگوی گردشگران ایرانی و خارجی با مردم روستا و نیز نمودی از پیوند سنت و مدرنیت.


‏‎ ‎اقامتگاه‌‌های بوم‌گردی در ایران برای نخست‌بار در قلمروهای کویری راه افتاد. خانه پدری مازیار آل‌داوود از کنش‌وران گردشگریِ «خور» و «بیابانک» اصفهان، نخستین جاهایی بود که در آغازین دهه ۸۰، نام اقامتگاه روستایی به خود گرفت‎.‎


با وجود ظرفیت‌های تاریخی و طبیعی ایران، این‌گونه گردشگری و ماندگارشدن در خانه‌های روستایی و دیدن ستاره‌های آسمان روستا، که تفاوت ماهوی با هتل‌های پرستاره شهری دارد، هنوز در کشور ما تازه است؛ در حالی که (همان‌گونه که گفته شد) در برخی کشورهای رو به پیشرفت جهان از چند دهه پیش کسب‌و کارهایی به نام بوم‌گردی و با هویت بومی آغاز شده است و اقامتگاه‌‌هایی در قلب روستاها به‌وجود آمد که اینک رونق بسیار دارد. ایران در این مورد با آن که دیر آغاز کرد (آغازین‎های دهه۹۰) ولی اینک شمار اقامتگاه‌‌های روستایی‌اش را می‌توان تا ۷۰۰ خانه تخمین زد.


‏‎ ‎خانه‌های بوم‌گردی افزون بر کارکرد اقامتی، به شناساندن فرهنگ بومی نیز می‌پردازد؛ در حقیقت گردشگرانی که ماندگاری در این مکان‌ها را آگاهانه بر می‌گزینند، کنجکاو چگونگی و چیستی زندگی روزانگی روستایند. اقامتگاه‌‌های روستایی هنوز برای بسیاری ناشناخته است از این‌رو شناساندن تفاوت میان این‌گونه مکان‌ها با گونه‌های دیگر(هتل‌های سنتی و میهمان‌پذیرها) به گردشگران مهم است.‏‎


چندسال پیش هنگام گشایش یک هتل(که روزنامه‌نگاران را هم به سور ناهار فراخوانده بودند) مدیر هتل هنگام سخنرانی، لیوان آب دم دست خود را بلند کرد و گفت: «تمام ظروف و سرامیک‌ها دارای برند و مستقیم از فرانسه وارد شده است.» خبرنگاری گفت: «ایران هم سرامیک‌های خوبی دارد آقا.» (اگر می‎دانستند روزنامه‎نگاران و خبرنگاران حاضرجواب‌اند، راه‌شان نمی‌دادند، چه رسد به ناهاردادن.)


مدیران اقامتگاه‌‌های بوم‌گردی بی‌گمان برنامه‌هایی فراتر از ارائه خدمات میزبانی را پی می‌گیرند و به دنبال شناساندن فرهنگ، ریشه‌ و تبار روستایی نیز هستند. اینک در خانه‌های بوم‌گردی، بستگی(ارتباط) میان گردشگران و کلبه‎داران بیش از آن که رسمی و تجاری باشد، رابطه خودمانی(مهمان-میزبان)در محیط ساده یک خانه است و در آن‌ها مهمان‌نوازی به روش روستایی، آداب بومی و غذاهای محلی دیده می‌شود.


گردشگران در اقامتگاه‌‌ها سه ویژگی می‎بینند: فیزیکی محلی، ساختار قدیمی و بومی و همچنین غذاهای غیرکارخانه‌ای و تهیه‌شده از مواد اولیه درون‎روستا. با نگاه به این که هر قلمرویی، دارای ویژگی‌های فرهنگی و اقلیمی خودش است، در کنار اقامت گردشگران، برنامه‌هایی نیز برای گردش‌های کوتاه در محل برای آنان مهیا است.


کلبه‌های آرامش


اقامتگاه‌‌ها ویترین خانواده روستایی‌‌ست، خانه‌ای که از دست‌ساز‌های هنری و خلاقه روستاییان به نمایش درآمده است. برخی اقامتگاه‌‌ها(میزبان گردشگران داخلی و همچنین جهانگردان خارجی) ویترینی برای نمایش صنایع‎دستی کاربردی است و در گوشه‌گوشه آن‌ها دست‎سازهای روستاییان خودنمایی می‌کند و هویت فرهنگی و بومی را به رخ گردشگران می‌کشد‎.‎


یکی از مهم‌ترین کارکردهای اقامتگاه‌‌های بوم‎گردی، کمک به داد-و-ستد است؛ در قلمروهایی که شاید صنایع‌دستی و آیین‌ها و آداب فرهنگی‌شان رو به فراموشی است، ورود گردشگران(مهمانان اقامتگا‌ه‌ها) و شوری که برای تماشای صنایع روستایی نشان می‌دهند، زمینه را برای رونق اقتصاد محلی فراهم می‎سازد.‏‎ ‎


تصویر جهانگردان آلمانی، افریقایی، بلژیکی، فرانسوی، هلندی در اقامتگاه عموقدرت در ماه‌نشان و تماشای سنگ‎نگاره‌های تمدن ۷۰۰۰ ساله گلپایگان، نشان از شیفتگی جهانیان به تاریخ و فرهنگ ایرانیان است و نشانگر این که ظرفیت‎های چشمگیری برای شناساندن هویت ایران‎زمین در سپهر جهانی وجود دارد‎.‎


در سال‌های ۱۳۹۶ و ۹۷ در گلپایگان اقامتگاه‌های بوم‌گردی زیادی پا گرفت: سرای کربلایی‎فریدون در حسن ‏‎حافظ، خانه پدری و اقامتگاه سیفی‌ها (روستای سعیدآباد)، عموقدرت (روستای غرقاب)، عمارت شجاع‌نظام (سر-رباطان) که خانه تاریخیِ دوران قاجار است و در شمار آثار ملی کشور.


همچنین اقامتگاه‌های ورزنه در نزدیکی تالاب جهانی گاوخونی، کپر«مضیف بردیه» در دشت آزادگان(خوزستان)، خانه سنتی آویلا در روستای برزوک(کاشان)، گته‎گلی‎خانه(رامسر)، کلبه اقامیر سعادت(شهر پاسارگاد)، خانه نقلی(کاشان)، خانه گِلی چلاسر(تنکابن)، خانه‎های دستکند(روستای میمند)، گیله‌بوم‌آباد در روستای قاسم‌آباد سفلی(گیلان)، بوم‌کلبه(ترکمن)، روستای توتلی تمک(شهرستان کلاله)، چادر عشایری(اردبیل)، چادر عشایری سمیرم(اصفهان)، قلعه خیر‎آباد در روستای قهی(اصفهان) خانه بوتیمار در روستای قهی(اصفهان)، تودشک(اصفهان)، بارانداز در روستای فرحزاد(اصفهان) و رباط انارک.


واماندگی شهرها


بوم‌گردی از زمانی گشایش یافت که زندگی شهری به بن‎بست نزدیک شد. شهرها به جای خدانگهدار گفتن به خودروی شخصی، تنها برای خودروها محدودیت‌ ایجاد می‌کنند.(تنها اسلو می‌خواهد به زودی ورود خودروهای شخصی را در مرکز شهر قدغن کند.) لندن پرجمعیت، با آمدوشد ۶ میلیون خودرو روبروست و آلاینده‌ها گردشگران را به سوی روستاها می‎فرستد. ‏‎ ‎


‎ ‎کیفیت هوای پاریس، ۲۸۵ روز از سال، بالاتر از میانگین استاندارد است؛ پژوهش‌ها نشان می‌دهد زندگی در پاریس، برابر است با کشیدن سالی ۱۸۳ نخ سیگار. «برلین» پایتخت بزرگ اروپا سرگرم اجرای طرح ‏L.E.Z‏ است که از ۱۰سال پیش در برلین اجرا شده و ۲سال پس از آن سخت‌گیرانه‌تر شده، به گونه‌ای که خودروهای با استاندارد مگر یورو۴ اجازه آمدوشد ندارند.


مکزیکوسیتی‌ از پرترافیک‌ترین شهرهای دنیا با طرح‌های ترافیکی‌اش (تجهیز ناوگان شهری و کاهش آمدوشد خودروی تک‌سرنشین) موفق به کاهش آلودگی‌هوا نشده است.


همان‌گونه که گفته شد، تنها اسلو(پایتخت نروژ) یکی از جدی‌ترین شهرها در زمینه مبارزه با آلودگی‌هواست. قرار است تا یک سال دیگر در مرکز این شهر، آمدوشد خودروهای شخصی قدغن شود. مردم تنها سوار اتوبوس و مترو و دوچرخه خواهند بود و تا ۱۲ سال دیگر تنها خودروهای الکتریکی در شهر دیده خواهند شد.


استانداردهای جهانی کلبه


بوم‌گردی از دیدگاه سازمان جهانی جهانگردی، ویژگی‎هایی دارد: وابسته به طبیعت است، به لحاظ اکولوژیک پایدار است؛ جامعه‌های بومی و میزبان در آن همکاری دارند و توانمندسازی جامعه‌های محلی در آن پی گرفته می‌شود.‏


اقامتگاه‌‌های بومی در جهان در محیط‎های طبیعی و با پیروی از بالاترین سطح استاندارد زیست محیطی و به شکلی سازگار با معماری و سیمای طبیعی بومی ساخته می‎شود و بیشترین هم‌کنشی با جامعه محلی را دارند و باید به استانداردهایی پایبند باشند‎:‎‏ برای نمونه کمترین آسیب را به محیط‎زیست دور-و-بر (طبیعی و فرهنگی) وارد کنند؛ کمترین تاثیر ممکن را هنگام ساخت‌و‌ساز بر روی محیط طبیعی بگذارند؛ هماهنگ با بافت فیزیکی و فرهنگی قلمروی خود باشند و با توجه به ریخت، رنگ و معماری بومی ساخته شوند؛ افزون بر این، از روش‌های پایدار برای به‎دست آوردن آب مورد نیاز استفاده کنند؛ برای خاک‎کردن پسماند و پساب باید از سامانه کارآمدی بهره‎مند باشند و به توسعه پایدار قلمروی خود کمک کنند.‏


این اقامتگاه‌‎ها بر پایه محیط جغرافیایی دسته‌بندی می‎شوند: «بوم‎کلبه‎ها» که گونه‌ای اقامتگاه بومی در قلمروهای روستایی و طبیعی است؛ یا «اقامتگاه‌های بومی سنتی» که در قلمروهای شهری و بافت تاریخی شهر قرا دارند و با معماری بومی سازگارند؛ و نیز اقامتگاه‌‏های عشایری که تجربه ماندگاری در چادرهای بومی را برای گردشگران فراهم می‏سازند؛ سازه «اکوکمپ‎»ها نیز بر پایه چادر است و بر خلاف اکولوژها یا اکوهتل‎ها در آن‎ها از ساخت‎مایه(مصالح) ساختمانی چون گل و آجر و خشت استفاده نمی‌شود.


از روستافرانس تا روستاایتالیا


یک گردش ده‎ها میلیارد دلاری در صنعت جهانگردی فرانسه و اسپانیا به چشم می‌خورد.(آن‌ها چه دارند که ایران ندارد؟)


دو کشور نام‌برده در شمار پنج هدف برتر گردشگری جهان‌اند و هر سال ده‌ها میلیون جهانگرد برای دیدار از قلمروهای روستایی آن‌ها، رنج سفر را به تن می‌خرند که در میان‌شان جهانگردان رایگان‌سوار و کوله‎پشتی و دوچرخه‎سوار هم دیده می‎شود؛ اما همین جهانگردان پیاده هم تا اندازه‌ای پول با خود دارند و دست‎ودل بازند و هدف‌شان نه لذتِ لنگرانداختن در هتل‌های ۵ ستاره است و نه دیدن موزه لوور و گالری‌های نامدار و کاخ‌ ورسای(شاهان) و نه رفتن به کرانه‌زارهای دیدنی دریا و باشگاه‌های شبانه،‌ بلکه آرزوی‌شان چندشب ماندن در جالیزها و خانه‌های روستایی‌ست و دوشیدن یک گوسفند یا خوردن نوشیدنی ارگانیک و کاشت دانه و برداشت میوه از درختان باغ‎.‎‏ (در یک تصویر، یک جهانگرد به کمک روستایی، نان چاشت‌اش را خودش می‎پزد.)


فرانسه پیش از امریکا در پله نخست رونق جهانگردی جهان ایستاده است و هر سال ‌ ده‌ها میلیارد دلار درآمد دارد. روستاها و کشتزارهای گسترده‎اش هر سال پذیرای نزدیک به ده‌ها میلیون جهانگرد است. دولت فرانسه به اندازه‌ای به شناساندن ربایش‌های روستایی پرداخته که شمار زیادی از جهانگردان فرانسوی، یک هفته زندگی در یکی از هزاران دهکده خودشان را به رفتن به خارج برتری می‎دهند‎.‎


ایتالیا نیز با روستاهای تاریخی (پرو-سیدا، پوزی-تانو، لوان-زو، مانا-رولا – ریو-ماجیوره) در پله سوم جهانگردی دنیاست؛ حتی«ونیز» هم بافت سنتی خود را فدای مدرنیت نکرده است و می‌توان با گردش در مرکز آن و در تنگ‎‌‎پس کوچه‌هایش، زندگی کهن را لمس کرد. بیشتر روستاهای سبزفام ایتالیا با ساخت و بافت کهن، به موزه می‌ماند.‏‎


دهکده‌‌های پیشاتاریخی


روستای کابو-پولونیو(اروگوئه-امریکای‌جنوبی) در کنار اقیانوس اطلس، روستایی دست‎نخورده است و هیچ‌گونه امکانات شهری ندارد و دلخواه گردشگران جهان است؛ آنان برای شیرهای دریایی می‌آیند.


روستاییان که در میان تپه‌های شنی خانه دارند با برق و آب لوله‌کشی بیگانه‌اند و آب مورد نیاز خود را از باران گرد می‌آورند. جهانگردان با آگاهی از همه ویژگی‌های روستا به آن‌جا سفر می‌کنند و به دیدن جزیره‌های سنگی(زیستگاه شیرهای دریایی) می‎روند‎.‎


هیچ جاده‎ای نیز به سوی این روستا وجود ندارد و یگانه راه رسیدن به آن، پیاده‎روی در راسته مسیر شنی یا استفاده از خودروهای شاسی‌بلند است؛ با این همه در بیشتر سال در آن گردشگر دیده می‌شود؛ جهانگردان از بالای قانوس دریایی به تماشای کلونی شیرهای دریایی می‎ایستند. جهانگردانی هم در پاییزماه روانه این روستا می‌شوند به عشق دیدن نهنگ‎ها و تپه‌های ماسه‌ای جابه‌جاشونده(متحرک؛)


با آن که هتل و رستوران در روستا است ولی جهانگردان برتری می‎دهند به جای هم‌جواری با دانشمندان هتل‌نشین(که برای پژوهش آمده‎اند) شب و روز خود را در خانه‌های دهکده و با روستاییان و زیر روشنایی آتشدان و موم‌سوز (شمع) بگذرانند‎.‎


ماسه‌زارهای پر آفتاب، جزیرهای استوایی، زیستگاه‌های جانوران نارام (وحشی)، قلمروهای باستانی و نیایشگاه‌های گوناگون تایلند نیز از قلمروهای پرهوادار جهانگردی طبیعت‌خواه در جهان است.


روسیه نیز گردشگری خود را وام‎دار طبیعت خود(دریاچه بایکال، آتشفشان، آب‌فشان‌های کام‌چاتکا، کرانه دریای سیاه، دره روس‌کالا-کنیون، کوه‌های پربرف آلتای)است. چین هم با کوه‌های مقدسِ پنج‌گانه، نیایشگاه شائولین، آبشار هئو-انگ-گوژو، سد سه‌دره، در میان مشتاقان طبیعت هواخواه زیاد دارد.


طبیعت شگفت آلاسکا در شمالگان و کرانه‎های ماسه‏ای‌هاوایی در امریکا، اغواگر جهانگردان طبیعت‌گرد است که هر سال بیش از یک تریلیون دلار به امریکا می‌برند.


نویسندگان: ابراهیم‎ جعفری- ع درویشی ‏


منبع: روزنامه اطلاعات، شنبه ۱۰ آذر ۱۳۹۷


1497

. انتهای پیام /*
 

صدا و سیما در پرتو قانون اساسی: تحلیل اصل 175

وزارت علوم تحقیقات و فناوری برگزار می کند:

صدا و سیما در پرتو قانون اساسی: تحلیل اصل 175

1 از 4

ایران و لوایح چهارگانه (AFTF)

دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی برگزار می کند:

ایران و لوایح چهارگانه (AFTF)

2 از 4

استراتژی های اقتصادی ایران در شرایط تحریم

پژوهشکده دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار می کند:

استراتژی های اقتصادی ایران در شرایط تحریم

3 از 4

تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و روسیه

انجمن علمی دانشجویی زبان روسی برگزار می کند:

تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و روسیه

4 از 4

تازه ترين مطالب