web
stats
ورود فانتزی به ساحت اندیشه
en کد مطلب: 57266 | تاریخ مطلب: 1397/09/15
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

اندیشه سیاسی بدون «تخیل» و «آرمان» به ورطه روزمرگی خواهد افتاد؛

ورود فانتزی به ساحت اندیشه

فرهنگ فارسی معین، «فانتزی» را در سه معنای «خیال»، «ذوق» و «امر زیبا» به کار برده است که از کنار هم نهادن این سه می توان چنین برداشت کرد که فانتزی در حین خیالی بودن، امری مبتکرانه و ذوقی نیز است و علاوه بر آن دلالت به امر زیبا دارد که در ذات خود نوعی خرق عادت را حمل می کند.

ورود فانتزی به ساحت اندیشه

«آرمان» و «فانتزی» معانی یکسانی ندارند، ولی در اینجا از هر دوی این مفاهیم که به رغم تفاوت معنایی، واجد مرزی شکننده و نزدیک به هم هستند، در کنار هم استفاده خواهد شد.


فرهنگ فارسی معین، «فانتزی» را در سه معنای «خیال»، «ذوق» و «امر زیبا» به کار برده است که از کنار هم نهادن این سه می‌توان چنین برداشت کرد که فانتزی در حین خیالی بودن، امری مبتکرانه و ذوقی نیز است و علاوه بر آن دلالت به امر زیبا دارد که در ذات خود نوعی خرق عادت را حمل می‌کند.


«آرمان» نیز در فرهنگ‌های لغت فارسی به عنوان امر مطلوب و مورد طلب تعریف شده است. می‌توان گفت فانتزی‌ها صورت بَدَوی آرمان‌ها هستند.


یا به عبارت دیگر، آرمان، همان فانتزی فعلیت (actuality) نیافته است؛ فعلیت و نه واقعیت (reality).  فعلیت همواره نیازمند شرایط تحقق است و از این رو، خود نوعی خرق واقعیت محسوب می‌شود. آرمان پرده واقعیت را می‌درد تا خود را به فعلیت برساند. «واقعیت» و «فعلیت» مثل فانتزی و آرمان واجد مرزی شکننده‌اند. از این منظر، این دو با یکدیگر تمایز دارند ولی تناقضی بین‌شان وجود ندارد.


به واقع اگر نسبتی میان تخیل و آرمان با اندیشه سیاسی وجود نداشت، یا به بیان بهتر اگر از ورود فانتزی به میدان اندیشه ممانعت به عمل می‌آمد از اندیشه سیاسی چه چیز باقی می‌ماند؟ شاید بتوان گفت تقریباً هیچ، چرا که در این صورت اندیشه سیاسی به قلمرو واقعیت تقلیل می‌یافت و تبدیل به ابزاری برای توجیه و حداکثر توصیف وضع موجود بود.


این گرایش معیوب چند دهه پیش دامن دانش سیاسی را گرفت و با ستاندن «آرمان» از این میدان فکری، این دانش را صرفاً معطوف به نوعی مطالعات تطبیقی و مقایسه‌ای میان نهادهای منجمد کشورهای مختلف کرد. شرایطی که دیری نپایید که به بحرانی شدن دانش سیاسی انجامید و در نهایت نیز نظریه‌پردازان از آن عبور کردند.


تخیل‌، به واسطه عرض اندام علومی همچون روانشناسی‌ و روانکاوی بدل به نوعی ناهنجاری شد، ناهنجاری‌ای که صرفاً اجازه بروز در قالب هالیوود را دارد. امروز دم و دستگاه‌های فرهنگی نئولیبرال حدود تخیل را تعیین می‌کند و نه سوژه‌ها.


تخیلات بشری که در آرمان‌های نوع بشر هبوط کرده بودند و در قالب ادبیات آرمانشهر (Utopia)  تجسم یافتند، امروز به عنوان اموری منحوس و حداقل کودکانه ارزیابی می‌شوند که به واقع باید از آنها اعاده حیثیت شود. از 1991 به بعد نیز نئولیبرالیسم سرخوش از یکه‌تازی بدون رقیبش آتش تنور این گفتمان را شعله‌ور‌تر کرد.


پرواز، روزی تخیل بود و آرام آرام تبدیل به یک آرمان شد. بی‌دلیل نبود که نخستین ایده پرواز را لئوناردو داوینچی ارائه داد، هر چه باشد او هنرمند بود و مرتبط با امر زیبا و اهل ذوق و خرق عادت. امروز آن رؤیای کودکانه امری بالفعل است و روزانه هزاران نفر در مسیرهای هوایی طعم پرواز را تجربه می‌کنند. غواصی هم روزی تخیلی بیش نبود، تخیلی که از قضا نخستین ایده‌پرداز آن هم داوینچی هنرمند بود.


مسأله خطرناک داشتن ایده و آرمان نیست بلکه حقنه کردن صرف یک آرمان و تخیل به پیکر فراخ واقعیت است. این همان چشم‌اندازی است که از درون آن رمان‌های ویران‌شهری (Dystopia)  مثل «دنیای شگفت انگیز نو» اثر آلدوس هاکسلی، «1984» و «مزرعه حیواناتِ» اورول و در ساحت اندیشه کتاب‌های قطوری همچون «جامعه باز و دشمنانش» خلق شدند تا یکبار و برای همیشه القا کنند که وجود آرمان به کار زیست بشری نه تنها نمی‌آید بلکه مخاطره برانگیز نیز هست.


تخیل و آرمان موتور محرک اندیشه سیاسی است و بی‌اعتنایی به آنها، سوژه‌ها را به ورطه جمود و روزمرگی درخواهد غلتاند. با اقتباس از ادبیات ژاک دریدا می‌توانیم بگوییم آرمان باید همواره در-راه (to- come) باقی بماند تا افسارش کشیده شود، از این منظر فانتزی و آرمان نه تنها مخاطره‌آمیز نیست بلکه حتی مانع از بلعیده شدن توانش‌های بشری توسط واقعیتِ فعلیت‌نایافته خواهد شد.


از: مصطفی انصافی


منبع: روزنامه ایران، چهارشنبه 14 آذر 97


1194

. انتهای پیام /*
 

صدا و سیما در پرتو قانون اساسی: تحلیل اصل 175

وزارت علوم تحقیقات و فناوری برگزار می کند:

صدا و سیما در پرتو قانون اساسی: تحلیل اصل 175

1 از 4

ایران و لوایح چهارگانه (AFTF)

دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی برگزار می کند:

ایران و لوایح چهارگانه (AFTF)

2 از 4

استراتژی های اقتصادی ایران در شرایط تحریم

پژوهشکده دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار می کند:

استراتژی های اقتصادی ایران در شرایط تحریم

3 از 4

تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و روسیه

انجمن علمی دانشجویی زبان روسی برگزار می کند:

تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و روسیه

4 از 4

تازه ترين مطالب