web
stats
پیش نیاز
en کد مطلب: 58518 | تاریخ مطلب: 1397/10/22
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

پیش نیاز

پیش نیاز کسب و استفاده مفید از سرمایه اجتماعی « مشارکت»، تحصیل سرمایه اجتماعی « اعتماد» است و خلق این سرمایه ارزشمند، در گرو اصلاحات وسیع در رفتار ها، رویه ها و روندهاست.

پیش نیاز

«ﻧﻤﯽﺗﻮﺍﻥ ﺩﺭ ﯾﮏ ﺭﻭﺩﺧﺎﻧﻪ ﺩﻭ ﺑﺎﺭ ﭘﺎ ﮔﺬﺍﺷﺖ، ﭼﺮﺍ  ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺎﺭ ﺩﻭﻡ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻋﺒﻮﺭ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ، ﺩﯾﮕﺮ ﻧﻪ ﺁﻥ ﺭﻭﺩﺧﺎﻧﻪ، ﺭﻭﺩﺧﺎﻧﻪ ﻗﺒﻠﯽ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻧﻪ ﺗﻮ ﺁﻥ ﺁﺩﻡ ﻗﺒﻠﯽ»


هراکلیت ، فیلسوف یونانی قرن ششم پیش از میلاد


ﺫﺍﺕ ﻫﺴﺘﯽ ﺩﺭ ﺟﺮﯾﺎﻥ ﻣﺪﺍﻭﻡ ﺗﻐﯿﯿﺮ است ﻭ آنچه یک بار برای ما رخ می دهد دیگر هرگز اتفاق نخواهد افتاد چرا که اگر دوباره رخ دهد، دیگر آن اتفاق نیست بلکه اتفاق جدیدی است که مختصات جدیدی دارد. ما نیز آدم های کم و بیش جدیدی هستیم.


شرایط فعلی کشور، شرایط تازه ای است. تحریم های این دوره با تحریم های پیشین تفاوت دارند. این بدان معنا نیست که تغییرات بوجود آمده ، الزاماً به نفع ما یا الزاماً به زیان ماست بلکه برخی از آنها ممکن است به نفع ما باشد و برخی نباشد. هم شرایط فرق کرده ، هم تحریم ها متفاوتند و هم تحریم کنندگان.


هم واکنش کشورها در برابر تحریم ها متفاوت است و هم رفتار مردم خودمان ممکن است تفاوت هایی با دوره پیشین داشته باشد چرا که اساساً هر نوع نگرشی منبعث از شرایط و عوامل متعدد مسلط بر همان دوره است...


 بسیاری از مسئولان در شرایط فعلی اقتصادی، مردم را دعوت به همکاری و مشارکت برای شکست دادن تحریم ها و به حداقل رساندن عوارض آن می کنند که البته این دعوت خجسته ای است. اما مشارکت حداکثری مردم در همراهی با دولت و اضمحلال تحریم ها، خود الزاماتی دارد که البته باید آن را رعایت کرد و شرایطش را مهیا. این الزامات نیز، قطعاً باید با شرایط جدید و زمان حال انطباق داشته باشد تا حائز کارکرد حداکثری باشد.


برای همین دوباره موضوع « سرمایه اجتماعی» را که این بار باید با شرایط اکنون سازگار و منطبق باشد ، نگاه می کنیم.


سرمایه اجتماعی، در خلاصه‌ترین گویه، پیوندهای ظریف و نامرئی، اما محکم و محسوسی است که اجزاء و افراد جامعه را، درون گروههای اجتماعی و برون آن، به هم پیوند می‌دهد و درک معنای«جامعه» را از برداشت «مجموعه افراد پراکنده» نجات می‌بخشد.


«اعتماد» نخستین و ـ به تعبیری ـ بنیادی‌ترین سرمایه اجتماعی است. چو اعتماد نباشد، افراد جامعه، در هراسی موهوم از هم، محکوم به زیستن در اضطرابند و دامنه آزادی‌شان، حدفاصل میان صلح مسلح و جنگ بالقوه است.


 همبستگی و مشارکت نیز، دو جلوه دیگر سرمایه اجتماعی‌اند. همبستگی و مشارکت کنش‌های جمعی را ممکن می‌سازد و نبودش به پریشانی و اضمحلال گروههای اجتماعی می‌انجامد و به همین سیاق حسن‌نیت، دوستی، حس همدردی و مراودات اجتماعی از جنبه‌های دیگر سرمایه اجتماعی‌اند


 سرمایه اجتماعی منبعی برای تسهیل کنش و دستیابی به اهداف گروهی است. این منبع شامل اعتماد، تعاملات و هنجارهای مشوق جمعی است که در میان گروه‌های اجتماعی پدیدار شده و سبب تسهیل همکاری و تعامل و کاهش هزینه‌های عمل می‌شود. سرمایه اجتماعی درون و برون سازمان ها و گروه های اجتماعی شکل می گیرد.


سرمایه اجتماعی سبب می‌شود تا هزینه‌های دستیابی به هدفهای معینی کاهش یابد. هدفهایی که در نبود سرمایه اجتماعی دستیابی به آنها تنها با صرف هزینه‌های زیادی امکان‌پذیر می‌شد. هرچه میزان آن بالاتر باشد، دستیابی گروه به اهداف خود با هزینه کمتری انجام می‌شود.


اگر در گروهی به دلیل نبود ویژگی‌هایی مانند اعتماد و هنجارهای مشوق مشارکت، سرمایه اجتماعی به اندازه کافی فراهم نباشد، هزینه‌های همکاری افزایش خواهد یافت و تحقق عملکرد، بستگی به برقراری نظام‌های نظارتی و کنترل بر هزینه پیدا خواهد کرد.


در مقابل، وجود سرمایه اجتماعی به میزان کافی و مناسب سبب برقراری انسجام اجتماعی و اعتماد متقابل می‌شود و هزینه‌های تعاملات و همکاری‌های گروهی کاهش و در نتیجه عملکرد گروه بهبود می‌یابد. پس هرچه سرمایه اجتماعی در گروه کمتر باشد، هزینه‌های تعامل و همکاری بیشتر، در نتیجه، دستیابی به اهداف کمتر خواهد شد.


تفاوت سرمایه اجتماعی با دیگر سرمایه‌ها مانند سرمایه مادی و سرمایه فیزیکی این است که این شکل از سرمایه، حاصل روابط و تعاملات اجتماعی مبتنی بر اعتماد و مشارکت اعضای گروه های اجتماعی است و به شکل عینی و فیزیکی وجود ندارد.


تفاوت دیگر آن است که سرمایه اجتماعی، درست برعکس سرمایه مادی، هرچه بیشتر مصرف شود، افزایش خواهد یافت و در صورت عدم مصرف، رو به کاهش و نابودی خواهد گذارد. سرمایه اجتماعی در سه سطح می‌تواند ایجاد شود.


سطح نخست فردی است. محصولی که در نتیجه سرمایه اجتماعی حاصل می‌آید می‌تواند از سوی فرد مورد استفاده قرار گیرد. برای نمونه مادری که در هنگام گرفتاری، از دوستش می‌خواهد تا مراقب فرزند او باشد. اگر این رابطه دوستی و سرمایه اجتماعی حاصل از آن نبود، آن مادر مجبور بود تا با پرداخت هزینه، فردی را به عنوان پرستار برای نگهداری و مراقبت از فرزندش استخدام کند.


دومین سطح، گروهی است. سرمایه اجتماعی که از روابط دوستانه و صمیمانه اعضای گروه حاصل می‌آید، می‌تواند از سوی تمامی اعضای گروه مورد استفاده قرار بگیرد.


سومین سطح، سطح اجتماعی است. در این سطح، سرمایه اجتماعی به شبکه‌های اجتماعی و اعتماد میان اعضای یک جامعه از یک شهر گرفته تا یک کشور منجر می شود. سرمایه اجتماعی نوعی اتصال اجتماعی تار و پود با رفتار اجتماعی است که دربرگیرنده تعاملات بی‌شماری است که زندگی شخصی و اجتماعی ما را شکل می‌بخشد.


سرمایه اجتماعی، در سطح نظری به اقسام متعددی تقسیم شده است.


در نوع « درون گروهی» سرمایه اجتماعی در واقع، نوعی دارایی افراد در روابط اجتماعی است که شامل صداقت، رفاقت، دوستی و احساس همدردی می شود. روابط دوستانه ، خانواده، محله ، گروه های همسال و خویشاوندی بر مبنای همین سرمایه شکل می‌گیرد و تداوم می یابد.


اما سرمایه اجتماعی « بین گروهی» علاوه بر مشتمل بودن بر ویژگی های فوق، بیشتر بر پایه پایبندی بر تعهدات متقابل و اعتماد بین گروهی ، استوار است.


این پایبندی در واقع ، نوعی هنجار غیررسمی ضروری برای همکاری گروه‌هاست. برای روشن شدن مفهوم اخیر در نظر آورید که مردم ، اساسا مجموعه‌ای از گروه های اجتماعی هستند و دولت یا حاکمیت نیز یک گروه اجتماعی است.


موقعی عنصر « مشارکت» برای اهدافی خاص میان مردم با دولت محقق می شود که سرمایه اجتماعی اعتماد از قوت و غلظت کافی برخوردار باشد و التزام به تعهدات متقابل بین دولت با مردم نیز رعایت شود. چنانچه دولت ها به مردم وعده‌هایی دهند که به آن پایبند نباشند ، به همان نسبت عنصر مشارکت تضعیف می شود و چنانچه مردم در دولت کنش ها و منش هایی ببینند که سرمایه اجتماعی « اعتماد» شان را تضعیف و لرزان کند ، به همان نسبت احساس انسجام و مشارکت را در آنها ضعیف می‌کند.


این رفتار ها می تواند شامل صُور مختلف فساد ، اختلاس، اتلاف منابع ، خویشاوند سالاری ، انحصار طلبی، رانت‌جویی و رانت‌خواری و هر نوع ناکارآمدی و بی کفایتی در انجام وظایف قانونی و مصرح باشد.


بنابراین ، پیش نیاز کسب و استفاده مفید از سرمایه اجتماعی «‌مشارکت» ، تحصیل سرمایه اجتماعی « اعتماد» است و خلق این سرمایه ارزشمند ، در گرو اصلاحات وسیع در رفتار ها ، رویه ها و روندهاست.


از:علیرضا خانی سردبیر


منبع: روزنامه اطلاعات، شنبه 22 دی 97


1194

. انتهای پیام /*
 

ایران و دیوان بین المللی دادگستری

دانشگاه تبریز برگزار می کند:

ایران و دیوان بین المللی دادگستری

2 از 4

ایدئولوژی و امر خیالی از لاکان تا آلتوسر

انجمن جامعه شناسی ایران برگزار می کند:

ایدئولوژی و امر خیالی از لاکان تا آلتوسر

3 از 4

یکجانبه گرایی و حقوق بین الملل

دانشکده نفت برگزار می کند:

یکجانبه گرایی و حقوق بین الملل

4 از 4

تازه ترين مطالب