web
stats
ابوسعید ابوالخیر، قافله سالار ادبیات منظوم عرفانی
en کد مطلب: 58534 | تاریخ مطلب: 1397/10/22
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

ابوسعید ابوالخیر، قافله سالار ادبیات منظوم عرفانی

ابوسعید ابوالخیر، اندیشمندی با افکار و اندیشه های عمیق و شخصیت معنوی سترگ بود که توانست رموز طریقت و اندیشه های عارفانه را با زبان حماسی بیان کند و نقش اثرگذاری در رشد ادبیات عرفانی داشته باشد و این مهم سبب شد تا او را قافله سالار ادبیات منظوم عرفانی در ادبیات بدانند.

ابوسعید ابوالخیر، قافله سالار ادبیات منظوم عرفانی

موضوعات عرفانی از مهم ترین مسایل مطرح شده در ادبیات فارسی و یکی از درونمایه های غنی آن به شمار می رود. هسته ادبی در جغرافیای ایران از دیرباز خراسان بوده و این دیار در پهنه عرفان نیز نقش مهمی ایفا کرده است که از بزرگان ادب و عرفان در این مرز و بوم می توان به شیخ ابوسعید ابوالخیر اشاره کرد.


ابوسعید فضل الله بن ابوالخیر احمد مشهور به ابوسعید ابوالخیر از عارفان بزرگ در 357 هجری در خراسان دیده به جهان گشود. این عارف سال های زیادی در مرو و سرخس به یادگیری فقه و حدیث پرداخت و برای 10 سال این علوم را نزد استادان بزرگی فرا گرفت اما دوره دوم زندگی این عارف از 30 سالگی آغاز شد، محور فکری عرفان ابوالخیر بسیار غنی به شمار می رود. در این میان «ابوالفضل سرخسی» از فقیهان آن روزگار بر رو تاثیر زیادی گذاشت.


شیخ ابوسعید به مدت هفت سال به ریاضت و تهذیب نفس پرداخت. این عارف برای مدتی به آمل رفت و از «ابوالعباس قصاب آملی» عارف بزرگ بهره های فراوانی برد. عرفان او هماهنگ با حقیقت های زندگی و به ابعاد نظری و عملی تقسیم می شود که وی در بخش نظری صاحب سبک است.


بزرگان علمی و شرعی نیشابور نخست با او به مخالفت برخاستند اما چندی نگذشت که در جرگه موافقان او قرار گرفتند.


نام ابوسعید ابوالخیر با عرفان و شعر آمیختگی عمیقی دارد و همین موضوع سبب شد تا در میان عارفان مقامی بسیار ممتاز و استثنایی کسب کند. در تاریخ اندیشه‌های عرفانی در صدر متفکران این قلمرو در کنار حلاج، بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی به شمار می‌روند.


** القاب ابوسعید ابوالخیر


در کتاب اسرارالتوحید، کتاب حالات و سخنان ابوسعید ابو الخیر و در بیشتر آثاری که نام او را آورده اند، با لقب (شیخ) از این عارف یاد شده و افزون بر این لقب در اسرار التوحید از ابوسعید با القاب شاه میهنه، عزیز روزگار، پیر صوفیان، مهترمیهنه، مهین میهنه و زاهد میهنه نام برده شده و علی ابن عثمان جُلّابی هُجویری صاحب کشف المحجوب با القاب شیخ المشایخ، شاهنشاه محبان و ملک الملوک صوفیان از ابوسعید ابوالخیر یاد کرده است. شیخ الرییس ابوعلی حسین بن عبدالله سینا از او با لقب خاتم المشایخ نام می برد. در الهی نامه نیز با لقب شیخ مهنه و در منطق الطیر با عنوان بوسعید مهنه از او نام برده شده است.


** زندگی اجتماعی ابوسعیدابوالخیر


شیخ بسیار اهل معرفت و مظهر و ایثار، محبت و خدمت بود و انسان را موجودی جامع الخصال می دانست و به او در همه قشرهای جامعه به چشم احترام و تکریم می نگریست. شیوه ارشاد، هدایت و خدمت شیخ با انصاف همراه بود. وی جمله علوم را در این بیت جمع آورده است:


از دوست پیام آمد کاراسته کن کار اینست شریعت


مهر دل پیش آروفضول ازره بردار اینست طریقت


ابوسعید همچنین در برابر اقدام ظاهربینان و مخالفان خود و دوستداران جنگ ها و نزاع های بی حاصل که بیشتر ازخودخواهی و احساس برتری موهوم بر دیگر افراد سرچشمه می گیرد، می گوید:


ما را برکیسه بند نیست و با خلق خدای جنگ نیست.


ابوالخیر، مشورت کردن با افراد را برای آگاهی از نظرات و اندیشه‌های آنان هنگام ضرورت اقدام خردمندانه‌ای می‌داند تا مشخص شود که کدام یک از این نظرات منطقی و درست است و باید به کار گرفته شود، او می گوید: خردمند آن است که چون کارش بدید آید، همه‌ رای ‌ها را جمع کند و به بصیرت در آن نگرد تا آنچه صواب است از او بیرون کند و دیگران را یله کند


** آثار به جای مانده از ابوسعید ابوالخیر


ابوسعید ابوالخیر کتابی که به وسیله خودش نوشته شده باشد، ندارد. هرچند مریدان او بر پایه سخنان شیخ کتاب‌هایی را نوشته‌اند که امروزه موجود است. مهم‌ترین این کتاب‌ها «رساله حالات و سخنان شیخ ابوسعید» و «سخنان منظوم ابوسعید» به قلم شاگرد او «ابوروح لطف الله نوه ابوسعید» است. همچنین محمد منور،‌ نوه‌ شیخ ابوسعید ابوالخیر در 599 قمری کتابی به نام «اسرار التوحید» درباره زندگی و احوال او نوشت‌ که مهم‌ترین منبع درباره ابوسعید ابوالخیر به حساب ‌می‌آید.


«محمدرضا شفیعی کدکنی» از اساتید معاصر زبان و ادبیات فارسی هم برای کتاب اسرار التوحید، مقدمه‌ بسیار مهمی نوشته است که زوایای پنهان زندگی ابوسعید ابو‌الخیر را روشن‌تر می‌کند. جامی شاعر نامدار فارسی هم در کتاب «نفحات الانس» درباره ابوسعید ابوالخیر مطلبی را نگاشته است.


** سرانجام ابوسعید ابوالخیر


سرانجام ابوسعید ابوالخیر این عارف نامی پس از سال ها تلاش و کوشش در راه اعتلای ادبیات و زبان فارسی در 440 هجری قمری در زادگاه خویش دیده از جهان فروبست. از ابوسعید ابوالخیر سه بنای تاریخی باقی مانده است که یکی آرامگاه وی در شهر میهنه ترکمنستان، آرامگاه و خانقاهی منسوب به او در روستای مه‌نه در شهر تربت‌حیدریه ایران و دیگری خانقاه منسوب به او در شهر کوهبنان استان کرمان محسوب می شود.


مقام و منزلت این عارف بزرگ در عرفان با گذشت هزار سال از دوران وی هنوز به گونه شایسته‌ای شناخته نشده است و ضرورت ایجاب می‌کند که دانشمندان و بزرگان علم و معرفت این شخصیت والای عالم تشیع را از طریق برگزاری‌ همایش ها و کنگره‌های تخصصی به جهانیان معرفی کنند.


آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر در روستای مه‌نه تربیت‌حیدریه مربوط به دوره‌ قاجار است که در پنجم تیر 1384 خورشیدی به ‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.


منبع: گروه اطلاع رسانی ایرنا، 22 دی 1397


1885

. انتهای پیام /*
 

همایش بین المللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران-

مجتمع آموزشی عالی علوم انسانی برگزار می کند:

همایش بین المللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران-

1 از 4

کارگاه بازیابی اسناد سازمان ملل متحد

دانشگاه تهران برگزار می کند:

کارگاه بازیابی اسناد سازمان ملل متحد

2 از 4

نوروز و صلح

سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری برگزار می کند:

نوروز و صلح

3 از 4

اهداف و بسترهای برنامه هسته ای عربستان

پژوهشگاه مطالعات خاورمیانه برگزار می کند:

اهداف و بسترهای برنامه هسته ای عربستان

4 از 4

تازه ترين مطالب