web
stats
ایران کشوری تاثیرگذار و قوی در منطقه خاورمیانه است
en کد مطلب: 59406 | تاریخ مطلب: 1397/11/22
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

پژوهشگر مسایل خاومیانه در گفت وگو با ایرنا مطرح کرد؛

ایران کشوری تاثیرگذار و قوی در منطقه خاورمیانه است

اردشیر پشنگ پژوهشگر تحولات خاورمیانه معتقد است: ایران از منظر ابعاد سخت و نرم قدرت کشوری قدیمی، بزرگ، دارای ذخایر قابل توجه نفت، جمعیت و نیروی انسانی مناسب و پتانسیل های گسترده دیگر بوده و هست و همین امر باعث شده در هر شرایطی به عنوان کشوری تاثیرگذار و قوی در منطقه خاورمیانه باقی بماند.

ایران کشوری تاثیرگذار و قوی در منطقه خاورمیانه است

پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل فراگیر بودن اندیشه‌های چپ و ناسیونالیسم عربی، جایگاهی برای جریان‌های دینی، شیعه و سنی وجود نداشت. در این میان شیعیان بیش از هر جریان دیگری قربانی سیاست‌های حاکم بودند اما با پیروزی انقلاب وضعیت به گونه ای دیگر رقم خورد و موج احیای اسلام و حق خواهی که متأثر از این نهضت بود در تمام خاورمیانه مورد توجه قرار گرفت.


اکنون خاورمیانه در یکی از حساس‌ ترین و بحرانی ‌ترین مقاطع تاریخی خود به‌سر می‌برد، به‌گونه‌ای که نه تنها باید ایران به عنوان بخش بسیار مهم این منطقه مورد توجه قرار گیرد بلکه آن را به عنوان یکی از اصلی‌ترین مؤلفه‌ها در شکل‌گیری تحولات و جهت‌دهی به وضعیت بسیار پیچیده‌ این منطقه مد نظر قرار داد.


پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا در گفت وگو با «اردشیر پشنگ» پژوهشگر ارشد روابط بین الملل و متخصص مسایل سیاست خارجی و تحولات خاورمیانه به بررسی جایگاه ایران در تحولات خاورمیانه در چهل سالگی انقلاب اسلامی پرداخته است.


-متن گفت وگوی ایرنا را با وی در ادامه می خوانیم:


**ایرنا: ایران در ابتدای انقلاب چه جایگاهی در خاورمیانه داشت و در این 40 سال چه فعالیت هایی انجام داده و چه جایگاهی به دست آورده است؟


***پشنگ: پیش از انقلاب اسلامی، نظام شاهنشاهی یکی از ارکان اصلی متحد با بلوک غرب در خاورمیانه بود و در این میان با تحکیم روابط خود با آمریکا از یک طرف و تنش زدایی و گسترش روابط با اتحاد جماهیر شوروی از طرفی دیگر به دنبال تحکیم قدرت خود به عنوان قدرت نخست در منطقه خلیج فارس و نیز یکی از قدرت های اصلی خاورمیانه بود اما پس از انقلاب اسلامی و وقوع تغییرات اساسی در همه ارکان نظام، شاهد هستیم شعار «نه شرقی نه غربی، جمهوری اسلامی» و نیز ایده «صدور انقلاب اسلامی» به محورهای اصلی سیاست خارجی ایران تبدیل شد و بر این پایه طبیعی بود که ایران از هر طرف تحت فشار کشورها و قدرت های فرامنطقه ای و بین المللی قرار گیرد. از طرفی دیگر با احساس خطری که کشورهای منطقه از سرایت انقلاب به کشور خود داشتند روابط منطقه ای نیز با تنش های زیاد مواجه شد، در همین راستا می توان حمله عراق به ایران و ورود 2 کشور به یک جنگ پرتلفات و پرهزینه هشت ساله و تشکیل «شورای همکاری خلیج فارس» را ارزیابی کرد.


 مساله دیگر این است که ایران از منظر ابعاد سخت و نرم قدرت یک کشور قدیمی، بزرگ، دارای ذخایر قابل توجه نفت، جمعیت و نیروی انسانی مناسب و پتانسیل های گسترده دیگر به شمار می رود و همین امر باعث شده در هر شرایطی ایران کشوری تاثیرگذار و قوی در منطقه خاورمیانه باقی بماند بنابراین هرچند از دست دادن اتحاد با غرب و نیز ورود اجباری به جنگ فرسایشی با عراق، هزینه های زیادی برای کشور به دنبال داشت اما این مسایل باعث نشد تا از اهمیت منطقه ای ایران کاسته شود بلکه با پیگیری سیاست های حمایت جدی و عملی تر از گروه های مختلف معارض با غرب به ویژه رژیم صهیونیستی از جمله حماس در فلسطین، حزب الله در لبنان و ... شاهد اثرگذاری و تلاش برای برقراری نوعی نظم مورد نظر خود به شیوه ای دیگر در این 40 سال هستیم.


 اگر بخواهیم دریابیم در پایان این 40 سال جایگاه ایران چگونه است، باید گفت کشور به دلایل بسیاری همچنان یکی از قدرت های اصلی منطقه محسوب می شود با این تفاوت که دیگر یک رقیب مزاحم تحت حکومت حزب بعث در مرزهای غربی اش را ندارد و همین موضوع باعث آزادی انرژی بیشتری از طرف ایران برای بازیگری در سطح منطقه شده اما متاسفانه تنش های منطقه ای به صورت پرنوسان همچنان باقی مانده و گاه افزایش پیدا کرده است که از جمله مهمترین آنها افزایش تنش با عربستان سعودی و رقابت و درگیری غیرمستقیم 2 کشور در گستره جغرافیایی طولانی از فلسطین، لبنان، سوریه و عراق گرفته تا بحرین، کویت و یمن به شمار می رود.


 با توجه به اهداف، شعارها و برنامه هایی مطرح شده در این سال ها که بسیاری از آنها در تضاد با منافع و دیدگاه های غرب و برخی از کشورهای منطقه قرار دارد، هزینه های سیاست خارجی ایران را بیش از پیش کرده است.


 **ایرنا: با توجه به حضور آمریکا و چند کشور دیگر در خاورمیانه، ایران برای پیشبرد اهداف خود از چه ابزارهایی استفاده می کند؟


***پشنگ: ایران کوشیده است از مدل سیاسی- نظامی خود در راستای پیشبرد اهداف سیاست خارجی خود طی این سال ها و به خصوص دهه اخیر استفاده کند و آن هم استفاده از الگوی نیروهای بسیج است که می توان چنین الگویی را در غزه فلسطین، جنوب لبنان به وسیله حزب الله، در سوریه با نیروهای دفاع الوطنی، در عراق با استفاده از نیروهای حشد الشعبی و در یمن با استفاده از نیروهای انصارالله مشاهده کرد؛ یعنی بازیگری و اثرگذاری به وسیله گروه های سیاسی–نظامی که می کوشند با داشتن قدرت سخت و نظامی در عرصه نرم و سیاسی هم اثرگذاری کنند. این الگو باعث افزایش قدرت اثرگذاری ایران دست کم در این کشورها شده است.


موضوع دیگر اما تنش زدایی با کشورهای منطقه محسوب می شود اما چون سیاست خارجی دولت های مختلف در ایران متفاوت بوده است، بنابراین در این زمینه کارنامه یکدستی مشاهده نمی شود. به طور مثال در دوره دولت های سازندگی و اصلاحات با در پیش گرفته شدن مشی تنش زدایی منطقه ای به وژه نزدیکی با هیات حاکمه عربستان، شاهد افزایش همکاری های منطقه ای بودیم اما در دوره دولت اصولگرای احمدی نژاد که همزمان با وقوع رویدادها و تحولات مختلفی از جمله حضور آمریکا در منطقه و ... بودیم، تنش در روابط منطقه ای افزایش پیدا کرده به گونه ای که حتی دولت اعتدالگرای حسن روحانی هم به رغم میل خود نتوانسته است از میزان تنش موجود میان ایران و برخی دولت های منطقه بکاهد، در این میان روی کار آمدن دونالد ترامپ در آمریکا نیز باعث تشدید تنش ها در سطح منطقه خاورمیانه علیه ایران شده است.


**ایرنا: به نظر می آید که خاورمیانه در حال شکل گیری یک نظم نوین است. اگر اینطور است ایران در این نظم نوین چه نقشی ایفا می کند؟


***پشنگ: متاسفانه ایران طی چهار دهه گذشته نتوانسته است از همه ظرفیت های خود بهره ببرد و یا اینکه یک مشی منطقه ای مشخصی را در پیش بگیرد. همانطور که اشاره شد سیاست خارجی ایران در دولت های مختلف متفاوت بوده است و طی 2 دهه اخیر نیز نهادهای دیگری علاوه بر وزارت خارجه تاثیر بیشتری در تعیین سیاست خارجی ایران داشته اند. غفلت از پتانسیل بالای فرهنگی و مولفه های تاریخی و فرهنگی قدرت نرم ایران از آسیای میانه و شبه قاره تا قفقاز و مناطق کردنشین در کشورهای ترکیه، سوریه و عراق یکی از این پتانسیل های استفاده نشده، در این دوران است. همچنین فقدان ثبات و داشتن مشی کاملاً مشخص منطقه ای باعث شده تا عملاً سیاست خارجی منطقه ای ایران بسیار پرهزینه و پردردسر شود در این میان دیگر بازیگران از جمله آمریکا و اسرائیل نقش کاتالیزوری و تشدید کننده را ایفا کرده اند.


در اینکه نظم نوینی در خاورمیانه در حال شکل گیری است، شکی نیست. تلاش برای استقرار این نظم نوین از دهه 1990 میلادی شروع شد اما هنوز مستقر و شکل مشخصی از آن ایجاد نشده است، رقابت برای دستیابی به هژمونی منطقه ای در عصر منطقه گرایی ویژگی اصلی این نظم نوین محسوب می شود. به عبارت دیگر قدرت های مختلف و مدعی در خاورمیانه هریک در تلاش هستند در این دوره گذار چه از نظر راهبردی و چه از نظر الگویی و ایدئولوژیک قدرت خود را با کمترین توجه ممکن به دیگر رقبا و واقعیات موجود در منطقه گسترش دهند.


این مساله باعث افزایش تنش ها و رقابت های منفی و شکل گیری جنگ های نیابتی و تعمیق بحران های سیاسی – امنیتی در نقاط مختلف این منطقه شده است. از طرفی دیگر چون اکثریت کشورها و به خصوص قدرت های منطقه ای در خاورمیانه در سطح داخلی دارای تنش و مشکلات لاینحل چندی هستند این امر به فاکتور دیگری برای تاثیرپذیری نظم جدید و پیش بینی ناپذیری و بحران سازی بیشتر آن تبدیل شده است.


به زبانی ساده باید گفت چون همچنان منطق گفت وگو، مذاکره، دستیابی به فهم مشترک از خواست ها، منافع و خطوط قرمز میان کشورها و به خصوص قدرت های اصلی خاورمیانه، حاکم نیست در نتیجه یک وضعیت جنگ سردی در سطح منطقه ای را در خاورمیانه مشاهده می کنیم که در آن بی اعتمادی، بحران زایی، امکان وقوع جنگ های ناخواسته و ... از ویژگی های این نظم فعلی است.


 **ایرنا: با توجه به بحران هایی که در خاورمیانه وجود دارد سیاست ایران در مواجهه با این بحران ها چگونه است؟


***پشنگ: تنش زدایی اصل اساسی سیاست خارجی ایران در منطقه باید باشد و از این منظر که خاورمیانه منزل مشترک کشورها و گروه های مختلف سیاسی، ملی و مذهبی مختلفی است و لذا نهایتاً می بایست همین بازیگران تنش و بحران ها را حل کنند، می بایست وارد مذاکرات جدی و عملیاتی در وهله نخست با بازیگران موثر در منطقه شد و در وهله دوم سنگ بنای همکاری های سازنده به خصوص در حوزه اقتصادی را این کشورها فراهم سازند زیرا جدای از بحران های گسترده، ساختاری، تاریخی و عمیق چندی که اکثر کشورهای خاورمیانه به آن دچار هستند، به نظر می رسد بحران کارآمدی جدی ترین بحران برای این کشورها در قبال مردمانشان است امری که هیچ یک از کشورهای منطقه نمی توانند به تنهایی از عهده آن بربیایند و نیازمند نوعی همکاری و مساعی جمعی هستند. این مهم نیز زمانی روی می دهد که از منظر سیاسی و امنیتی تفاهم و سپس توافق های اصولی میان کشورهای منطقه روی دهد.


**ایرنا: ایران در آینده خاورمیانه چه جایگاهی می تواند به دست آورد؟


***پشنگ: سیاست خارجی دنباله سیاست داخلی است و اگر ایران بتواند نخست در عرصه داخلی پتانسیل ها و ظرفیت های خود را عملیاتی تر کند و از حجم رو به گسترش مشکلات اقتصادی که موثر بر دیگر حوزه هاست بکاهد و از مزایای نسبی و گاه مطلق داخلی اش با تمرکز بر خصوصی سازی و نیز تخصص سالاری (تکنوکراسی) استفاده کند، می تواند حضور بسیار موثرتری در سطح منطقه ای داشته باشد. با توجه به راهبرد سیاسی، تاریخی، فرهنگی و حتی اجتماعی که در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان ثبات و همکاری در سطح منطقه ای شود امری که بی شک باعث تنش زدایی عملی، کاستن از بحران ها و جنگ ها و در نتیجه بهبود شاخص های توسعه پایدار در ابعاد مختلف در سطح منطقه ای و ملی خواهد شد.


منبع: گروه اطلاع رسانی ایرنا، 22 بهمن 97


1194

. انتهای پیام /*
 

نخستین نشست وضعیت مقاله نویسی در ایران

انجمن علوم سیاسی ایران برگزار می کند:

نخستین نشست وضعیت مقاله نویسی در ایران

1 از 4

فلسفه سیاسی در عصر فترت

انجمن جامعه شناسی ایران برگزار می کند:

فلسفه سیاسی در عصر فترت

2 از 4

کارگاه آموزشی تخصصی سینما و دیپلماسی

دانشکده روابط بین الملل وزارت امورخارجه برگزار می کند:

کارگاه آموزشی تخصصی سینما و دیپلماسی

4 از 4

تازه ترين مطالب