web
stats
سینما در ایران پس از انقلاب متولد شد
en کد مطلب: 59418 | تاریخ مطلب: 1397/11/22
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

در گفت وگو با ایرنا مطرح شد؛

سینما در ایران پس از انقلاب متولد شد

سعید مستغاثی فعال سینمایی می گوید: سینمای ایران از لحاظ سخت افزاری یکی از بهترین سینماهای جهان به شمار می رود، اگرچه در زمینه نرم افزاری مشکلاتی وجود دارد اما در زمینه انیمیشن و مستند به جایگاه خوبی رسیده ایم که قابل مقایسه با پیش از انقلاب نیست.

سینما در ایران پس از انقلاب متولد شد

سینما به عنوان یکی از مهم ترین سرگرمی ها در جهان مطرح می شود. بسیاری از کشورهای پیشرفته از این بُعد سینما استفاده کرده و بسیاری از مفاهیم ملی و فرهنگی خود را درون فیلم هایشان گنجانده و به نوعی سبب تبلیغ و رواج ارزش ها و سبک زندگی خود در سراسر دنیا شده اند. سینما در ایران با نمایش فیلم «دختر لر» در زمان مظفرالدین شاه یادآوری می شود. در طول دوره قاجار و پهلوی توجه زیادی به سینما به عنوان رسانه ای محبوب در میان مردم نمی شد و بیشتر به عنوان وسیله ای برای تخلیه هیجان و ایجاد لذت کاربرد داشت.


 نگاه به سینما پس از انقلاب با توجه به سخنان امام خمینی(ره) مبنی بر اینکه سینما تمدن ساز است، به طور کلی تغییر کرد و جایگاه سینما از مکانی برای لذت جویی و وقت گذرانی ارتقا یافت و هویت نوینی پیدا کرد. امروز با وجود مشکلات زیادی که در زمینه محتوا و داستان گویی در سینمای ایران وجود دارد اما پیشرفت های چشم گیری در سینمای مستند و بخش های سخت افزاری و فنی به وقوع پیوسته که قابل مقایسه با استانداردهای جهانی است.


 در این میان پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به منظور واکاوی بیشتر تحول صنعت سینمایی در جریان انقلاب اسلامی و بررسی دستاوردهای سینما پس از انقلاب با «سعید مستغاثی» رییس وقت انجمن منتقدان سینما به گفت وگو پرداخت.


 **ایرنا: با گذشت نزدیک به 40 سال از انقلاب اسلامی، هنوز شاهد این هستیم که برخی سینماگران به جریان سینمایی پیش از انقلاب موسوم به فیلم فارسی علاقه زیادی نشان می دهند و ردپای این جریان فیلم سازی از سینمای پیش انقلاب به سینمای پس انقلاب انتقال یافته است. نظرتان درباره رواج این جریان چیست؟


***مستغاثی: سینمای پس از انقلاب در واقع بر خاکستر سینمایی پیش از انقلاب بنا شده است. چرا که سینمای قبل از انقلاب حدود یک ماه و نیم پیش از شروع نهضت اسلامی اعلام ورشکستگی کرده بود. بنابراین سینمای پس از انقلاب با این شرایط و با سخنرانی امام خمینی(ره) در 12 بهمن بر خاکستر باقی مانده از سینمای پیش از انقلاب بنا شد.


یک نکته مهم دیگر هم وجود دارد و آن هم اینکه درباره بیانات امام(ره) درباره هنر یک اشتباه یا جعل گفتار وجود دارد به طوری که در بیشتر محافل تنها به بخشی از سخنان ایشان پرداخته و جملات پیش از آن سانسور می شود. امام خمینی(ره) مطالب بسیار مفصلی در زمینه تئاتر، سینما و تلویزیون بیان داشتند و تنها جمله معروف ایشان مبنی براین که «ما با سینما مخالف نیستیم با فحشا مخالفیم» تبیین و تکثیر داده شد و بقیه سخنان ایشان درباره تئاتر و تلویزیون انعکاس داده نشده است. امام (ره) از سینمای پیش از انقلاب با عنوان سینمای فحشا یاد می کنند و فرمودند که سینمایی که باعث ایجاد تمدن در جامعه می شد با بی تدبیری باعث انحراف آن شد.


پس از انقلاب گروهی از متولیان سینما با کج فهمی و اکتفا به همان یک جمله امام خمینی(ره) سینمای موج نو و سینمای معترض را بنا نهادند که به نظرشان سینمایی مغایر و متضاد با سینمای پیش از انقلاب بود و حدود یک دهه این سیاست گذاری در سینمای ایران ادامه یافت تا اینکه این سیاست گذاری پس از حدود 10 سال به بن بست رسید و در بحث گیشه و فروش با شکست جدی روبه رو شد.


این برهه، همزمان با دوران سازندگی و دوران بعد از جنگ بود که کشور به خودکفایی نیاز داشت و حمایت های دولتی نیز به دلیل وضعیت کشور از سینما کم شده بود، سینمای روشنفکری، موج نو و به اصطلاح کانونی در این زمان، دیگر کارکردی نداشت و در این دوران بود که دوباره سینمای موسوم به فیلم فارسی کمک کار سینمای ایران برای ادامه راه شد. در واقع سینمای پیش از انقلاب دفن نشده بود و تنها با تغییر مدیران سینمایی، تنها پرچم ها و عکس ها عوض شده بودند. سینمای فیلم فارسی مانند بازیکن تعویضی در فوتبال روی نیمکت نشسته بود که تا در صورت شکست سینمای روشنفکری به عنوان نخستین جایگزین در سینمای ایران وارد میدان شود.


 **ایرنا : نقش سینما در شکل گیری انقلاب را چگونه ارزیابی می کنید؟


***مستغاثی: همانگونه که گفته شد به دلیل استقبال نکردن مردم در سال های منتهی به انقلاب، به طور عملی سینما تاثیر و جایگاه خود را از دست داده بود اما در هر صورت وقتی مردم مشاهده می کردند که سینمای فیلم فارسی تمام اعتقادات و ارزش های آنها را به سخره می گیرد در اینجا با سینما در تقابل قرار می گرفتند. بنابراین به راحتی قابل مشاهده است که در کنار بانک ها که نماد فساد اقتصادی در رژیم قبلی بودند، سینماها نیز به عنوان نمادهای فساد مورد انتقاد مردم قرار می گرفتند.


 **ایرنا: وضعیت سینما و آمار فروش فیلم ها به طورکلی در سال های منتهی به انقلاب چگونه بود؟ و مواجهه مردم با سینما در آن زمان به چه شکلی تعبیر می شد؟


***مستغاثی: جمعیت زیادی در سال های قبل انقلاب به سینما نمی رفتند. حتی در رژیم پهلوی سعی کردند با ساخت فیلم هایی چون «خانه خدا» مردم مذهبی را به سینماها بکشاند اما موفق نشدند به همین خاطر است که سینما بنابر گفته متولیان آن مانند عباس شباویز در 1356 خورشیدی ورشکسته می شود. به عبارت دیگر به دلیل سطح پایین فیلم ها مردم اقبالی برای رفتن به سینما نداشتند و سینماگران در آن زمان به طور رسمی اعلام ورشکستگی کردند. پس از انقلاب اسلامی، یکی از نخستین خاکریزهایی که مورد هجوم مردم قرار گرفت، سینماها بود چراکه برپایه تصور عموم، سینما نماد فساد فرهنگی به شمار می رفت.


 **ایرنا: مهم ترین ویژگی های سینمای پیش انقلاب که باعث نارضایتی مردم می شد چه مواردی بودند؟


***مستغاثی: نخستین ویژگی سینما که باعث نارضایتی جامعه می شد، تطابق نداشتن با اعتقادهای دینی بود. این حوزه یک نوع اخلاق کاباره ای، کافه ای و بی بند و باری را در میان مردم رواج می‌داد و مروج فرهنگ برهنگی در جامعه شناخته می شد. برای همین است که رژیم شاه وقتی می خواهد در 1344 خورشیدی فیلم «خانه خدا» را اکران کند تمام تصویرهای پیش پرده های فیلم های مبتذل را از سر در سینماهای «آینده» و دیگر سینما برمی دارد چون به خوبی آگاهی داشت که مردم با وجود چنین صحنه ها و عکس هایی به سینما نمی آیند. میزان ابتذال و برهنگی در سینما به قدری زیاد بود که برخی سناتورهای رژیم پهلوی نیز در محافل رسمی به روند فرهنگ برهنگی در سینما به اعتراض می پرداختند و آن را مخالف اعتقاد و افکار عمومی می دانستند.


**ایرنا: درباره وضعیت فنی و تکنیکی سینما پیش از انقلاب توضیح بدهید و بفرمایید تاثیر انقلاب بر سینما چگونه بوده و اینکه سینمای پس از انقلاب در مقایسه با سینمای قبل انقلاب از نظر سخت افزاری و نرم افزاری چه تغییری کرده است؟


***مستغاثی: پیش از اینکه سینمای انقلابی را مطرح کنیم باید درباره خود سینما بحث کرد چرا که قبل از انقلاب ما اصولا سینما نداشتیم برای مثال برخی درباره کارگردانی در آن زمان گفته اند که سینمای فیلم فارسی در آن زمان 2 صحنه «زد و خورد» داشت و 2 صحنه کاباره! و کارگردان ها اطلاعات بسیار کمی از سینما داشتند برای مثال تنها در صحنه فیلمبرداری حضور می یافتند که به بقیه عوامل بگویند من هستم و کار خاصی انجام نمی داد به همین خاطر بود که در آن زمان بیشتر فیلمبردارها دکوپاژ می‌کردند چرا که کارگردان ها بیشتر آدم های بی سوادی بودند.


 در زمینه مونتاژ و تدوین هم کارگردان ها به هیچ عنوان اجازه نداشتند که بر سر میز تدوین بنشینند. موسیقی متن، طراحی صحنه و لباس، جلوه های ویژه تصویری و میدانی، صدابرداری و صداگذاری به صورت حرفه ای امروز وجود نداشت. بازیگری نیز به همین شکل و بیشتر بی سواد بودند و شماری از آنها بنابر آنچه عوامل فیلم فارسی در آن زمان نقل می کنند، قادر به حفظ دیالوگ نبودند.


 مجموع این ضعف ها باعث می شد ما چیزی به نام سینما برای دوران پیش از انقلاب قایل نباشیم. انقلاب اسلامی باعث شد، سینمای نوینی در ایران متولد شود. به طوری که سینمای بعد از انقلاب به طور حرفه ای دارای تخصص های مختلف از جمله بازیگری، کارگردانی، فیلمنامه نویسی، مدیریت فیلمبرداری، صدابرداری، موسیقی متن، طراحی صحنه، طراحی لباس، طراحی چهره شد و اکنون شاهد آن هستیم که سینمای ایران از لحاظ سخت افزاری یکی از بهترین سینماهای جهان است، اگرچه در زمینه نرم افزاری مشکلاتی وجود دارد. در حال حاضر ما در زمینه انیمیشن و مستند به جایگاه خوبی رسیده ایم که قابل مقایسه با پیش از انقلاب نیست.


 **ایرنا: درباره «سینمای استراتژیک» و «سینمای آرمانی» چه دستاوردهایی داشته ایم. به طور واضح تر در مقایسه با سینمای هالیوود که سینمایی بسیار ایدئولوژیک و استراتژیکی است و هرساله آثار انبوهی روانه بازار جهانی می کند، سینمای ایران چه جایگاه و کارکردی داشته است؟


***مستغاثی: سینمای انقلابی همان سینمای مردمی به شمار می رود که با پوست و گوشت و وجود آنها در ارتباط است و دردها، رنج ها و باورهای ذهنی و عقیدتی آنها را بروز می‌دهد این بحثی است که سینمای انقلاب باید پیش از سینمای استراتژیک پیش ببرد و مادامی که سینمای انقلابی یا مردمی شکل نگیرد و مردم به سینما به عنوان یک سرگرمی همیشگی توجه نکنند، نمی‌توان به سینمای استراتژیک دست یافت.


متاسفانه پس از انقلاب این اتفاق در جریان اصلی سینما نیفتاد و سینما نتوانست با مردم ارتباط موثری برقرار کند و عجین شود البته تلاش های انفرادی در جهت رسیدن به سینمای انقلابی وجود داشته است و فیلم های موفقی در این زمینه داشته‌ایم اما جریانی به عنوان جریان سینمای انقلابی و مردمی پس از انقلاب به وجود نیامده است. اکنون بیشتر مردم ایران مخاطب سینما نیستند چراکه دردها، رنج ها، آمال، آرزوها و عقاید خود را در آن نمی بیند و از این رو تمایلی هم به دنبال کردن آن نشان نمی دهند بنابراین در چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی می توانیم به طور قاطع بگوییم که سینما آن طور که شایسته مردم بوده عمل نکرده است و نتوانسته رسالت خود که بیان دردها و رنج های مردم است به خوبی انجام دهد.


بنابراین سینمای استراتژیک که قرار است دورنما یا آرمان های بلند مدت مردم را ریل گذاری کند در مرحله بعدی و زمانی شکل می‌گیرد که مردم به عنوان مخاطبان اصلی سینما به آن توجه نشان دهند و سینما به عنوان سبد فرهنگی خانوارها محسوب شود وگرنه سینمای استراتژیک محدود به چند فیلم سفارشی می شود که پس از مدت بسیار کوتاهی فراموش می شوند. در سینمای هالیوود شاهد آن هستیم که یک جریان سینمایی برای اهداف بلند مدت نظام سیاسی آمریکا در نظر گرفته می شود و برای مثال یک سال شاهد تولید فیلم هایی با موضوع جنگ هستیم و در سال دیگر بحث سرمایه گذاری در فیلم ها مطرح می شود و همین روند در سیاست گذاری ها ادامه می یابد به طوری که جایزه اسکار هم برپایه برخی سیاست های ضدنژادپرستی اهدا می شود.


 **ایرنا: در سال های پس از انقلاب شاهد برخورد برخی مدیران با سوپراستارهای سینما بودیم. نمونه بارز آن برخورد با جمشید هاشم پور بود که چرا با سرتراشیده بازی می کند و چند سال ممنوع الکار شد. به نظر شما جایگاه سوپراستار در سینمای قبل و بعد از انقلاب چه تفاوتی دارد؟ این توضیح را باید اضافه کرد که در سال های پیش از انقلاب بازیگران به نوعی جور دیگر عوامل را به دوش می کشیدند و دلیل اصلی سینما رفتن مردم همان سوپراستارها بودند در حالی که در سال های بعد از انقلاب شاهد نوعی برخورد با جریان قهرمان سازی و سوپراستارسازی بوده ایم.


**مستغاثی: همواره افراط و تفریط در همه جا امری ناپسند است، آن سختگیری ها در آن زمان که باعث شد آقای «جمشید هاشم پور» موهای خود را از ته بزند الان باعث شده است که هر شخصی که توهم سلبریتی بودن دارد در تمام زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی اظهار نظر کند و خود را صاحب نظر بداند. در واقع این مشکلات به دلیل نداشتن یک تحلیل اندیشمندانه درباره سینما است. اگرچه پیش از انقلاب هم سوپراستارها نه تنها به خاطر قدرت در بازیگری و مهارت در نقش آفرینی محبوب بودند بلکه به خاطر آن صحنه های رقص و آواز بیشتر مورد توجه قرار می گرفتند.


**ایرنا: به عنوان سوال آخر، وضعیت آینده سینمای ایران را چطور ارزیابی می کنید؟


***مستغاثی: امروز شاهد امیدواری ها و رویش های زیادی در سینمای انیمیشن و مستند هستیم، اینها چیزهایی است که شاید بتواند رمز پیشرفت صنعت سینما را آشکار کند که مد نظر امام خمینی(ره) و آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری بوده است.


منبع: گروه اطلاع رسانی ایرنا، 22 بهمن 97


1194

. انتهای پیام /*
 

نخستین نشست وضعیت مقاله نویسی در ایران

انجمن علوم سیاسی ایران برگزار می کند:

نخستین نشست وضعیت مقاله نویسی در ایران

1 از 4

فلسفه سیاسی در عصر فترت

انجمن جامعه شناسی ایران برگزار می کند:

فلسفه سیاسی در عصر فترت

2 از 4

کارگاه آموزشی تخصصی سینما و دیپلماسی

دانشکده روابط بین الملل وزارت امورخارجه برگزار می کند:

کارگاه آموزشی تخصصی سینما و دیپلماسی

4 از 4

تازه ترين مطالب