web
stats
ملاقات با زعیم حوزه نجف
en کد مطلب: 60388 | تاریخ مطلب: 1397/12/23
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

بررسی اهمیت دیدار رئیس جمهوری با آیت الله سیستانی در گفت وگو با حسین رویوران

ملاقات با زعیم حوزه نجف

حسن روحانی در اواسط دور دوم ریاست جمهوری خود برای اولین بار و به دعوت رئیس جمهور و نخست وزیر عراق به این کشور سفر کرده است؛ سفری سه روزه در آستانه پایان تعلیق عراق از تحریم های آمریکا علیه ایران. مشخص است که روی این سفر حساب ویژه ای باز شده و این نکته از رفت وآمد ها و تماس های مقامات دو کشور کاملا مشخص است.

ملاقات با زعیم حوزه نجف

به‌تعبیر حسین رویوران، اگر اهمیت و نتایج احتمالی این سفر در یک کفه ترازو قرار بگیرد، «دیدار با آیت‌الله سیستانی در کفه دیگر قرار دارد». اولین دیدار رئیس‌جمهوری ایران با این مرجع شیعیان در حالی در 40 سالگی انقلاب رخ می‌دهد که این عالم دینی چندوقتی هست که به‌خاطر مشکلات مردم عراق از دیدار با مسئولان این کشور امتناع می‌کند. برای روشن‌‌ترشدن اهمیت این دیدار به سراغ حسین رویوران، کارشناس عراق و غرب آسیا رفتیم. او به ما توضیح داد چرا نفس دیدار با زعیم حوزه نجف تعیین‌کننده است. این دیدار در آخرین روز سفر حسن روحانی به عراق، امروز، انجام می‌شود.


سفر آقای روحانی رئیس‌جمهوری ایران به عراق در جریان است. به همین بهانه لطفا تصویری از وضعیت گروه‌‌بندی‌‌ها و نهادهای قدرت در عراق به ما بدهید؟ صورت‌بندی مناسبات قدرت در این کشور در حال حاضر که دولت جدید روی کار آمده، چگونه است؟


بعد از سقوط صدام در عراق، بنا بود یک نوع مشارکت همگانی در قدرت وجود داشته باشد. به همین دلیل از آن زمان یعنی سال 2003 تا الان (2019) همواره ائتلاف شیعی، کردی و سنی مهم‌ترین ویژگی‌ کابینه‌های مختلف عراق بوده است. در عراق شیعیان در اکثریت هستند و بیش از 50 درصد پارلمان و دولت را در اختیار داشته و سنی‌ها نزدیک به 20 درصد، کردها نیز نزدیک به 17 درصد از قدرت را به‌گونه‌ای در اختیار داشته‌اند.


ایران از همان دوران سعی کرد در گام اول یک ارتباط ویژه و خاص با شیعیان عراق تعریف کند، در مرحله بعد با کردها و در مرحله بعد با سنی‌ها. ارتباطی که ایران با شیعیان داشته و دارد، موفق‌ بود. هرچند تهران موفق‌ نشد با تمام احزاب و تشکل‌های شیعه ارتباط برقرار کند. اما به‌طور کلی می‌توان گفت در عراق ممکن است گروهی شیعی باشد که با ایران اختلاف داشته باشد، اما گروهی که ضد ایران باشد، نداریم.


در مورد کردها، رفتار کج‌دار‌ومریزی دنبال شد. سیاست‌های ایران بر دو اصل مبتنی است؛ تمامیت ارضی و حفظ امنیت ملی. گاهی بعضی از رفتارهای احزاب‌ کردی، تمامیت‌ ارضی یا امنیت ملی ایران را تهدید می‌کرد؛ مثل رفراندوم برای استقلال کردستان عراق. به همین دلیل موضع رسمی دولت، مخالفت بود. بنابراین با کردها علاوه بر هم‌پیمانی، اختلاف هم وجود داشت.


این ویژگی در همه این 15 سال وجود داشت. اما در عین‌ حال ارتباط ایران با کردها بسیار مهم بود؛ زمانی‌ که داعش به سمت اربیل حرکت کرد، آقای مسعود بارزانی در تلویزیون اعلام کرد که ما از آمریکا کمک خواستیم و نکرد، از ترکیه کمک خواستیم و نکرد، اما به ایران که اعلام کردیم، روز بعد نیروهای ایرانی در غرب اربیل با داعش جنگیدند و آنها را از منطقه دور کردند. این نشان می‌دهد امنیت منطقه اقلیم کردستان برای ایران مهم است.


در مورد گروه بعدی عراق یعنی سنی‌ها هم باید بگویم که هرچند ایران موفق شد برای ارتباط با سنی‌ها هم روزنه‌هایی باز کند، اما به‌طور کلی ارتباط با سنی‌های عراق همچنان چالشی است و به یک ارتباط خوب و نهادینه تبدیل نشد. دلیلش هم این است که ارتباط با سنی‌ها درگیر رقابت‌های منطقه‌ای است. عربستان سعودی به بسیاری از این ‌گروه‌ها و احزاب کمک و سعی می‌کند آنها را در مقابل جمهوری اسلامی ایران قرار دهد. این تقریبا نقشه نیروهای موجود در سطوح رسمی است.


‌‌‌ ما داریم درباره یک کشور توسعه‌نیافته صحبت می‌کنیم و حتما شیعیان و کردها و سنی‌ها نیز منشعب هستند و از درون درگیر رقابت و نزاع. کما اینکه در برهه‌ای نزاع درون‌کردی در عراق به خون‌ریزی منتهی شد. برای فهم بهتر، لطفا گروه‌بندی‌ها و شکاف‌های اصلی درون این سه دسته را توضیح دهید.


ما نباید فراموش کنیم رژیمی که قبلا در عراق حاکم بود، حزب بعث بود که هیچ‌گونه تشکلی غیر از خودش را قبول نداشت. به همین خاطر ما نمی‌توانیم از احزاب دیرینه، منظم و سابقه‌دار صحبت کنیم. بنابراین با سقوط رژیم بعثی، مجموعه‌ای از احزاب شکل گرفت. حالا برخی از احزاب سابقه بیشتری داشتند؛ مثلا حزب الدعوه اسلامی، یا احزاب کردی چون حزب دموکرات اقلیم کردستان و حزب اتحادیه میهنی.


آنچه الان تحت عنوان حزب مطرح می‌شود همه احزاب شخصی هستند. مثلا حزب مقتدی صدر، حزب آیت‌الله محمدصادق صدر است. حزب الدعوه اسلامی، حزب شهید محمد‌باقر صدر است. یعنی به عبارتی بیوت شخصیت‌ها و مراجع، تبدیل به یک جریان و حزب شده. اینها با هم رقابت و اختلاف ‌نظر هم دارند. مثلا صدری‌ها تعاریفی دارند با عنوان حوزه ساکت و حوزه ناطق و خودشان را یک جریان سیاسی-دینی حوزه ناطق و بقیه را حوزه ساکت یا صامت می‌نامند.


‌‌‌ این دسته‌بندی آنها در مورد آقای سیستانی هم وجود دارد؟


بله همه را در این دسته تفسیر می‌کنند. این نگاه، نگاه شخصی یک مرجع بود (محمدباقر صدر) الان یک جریان دارد از آن مرجع تبعیت می‌کند. بنابراین اختلاف بین احزاب شیعه به‌طور جدی وجود دارد، اما هیچ‌گاه تبدیل به یک تعارض خونین نشده است. این نکته مهمی است؛ به دلیل هوشیاری مرجعیت.


زمانی‌که آقای مقتدی ریسک کرد و با آمریکایی‌ها درگیر شد، در نجف محاصره شد. آن‌زمان تقریبا پنج، شش کیلومتر از شهر، از جمله مرقد مشرف امیرالمومنین‌(ع)، در محاصره کامل آمریکایی‌ها قرار گرفت. اما آقای سیستانی با فتوایی که داد صدری‌ها را نجات داد. او گفت وظیفه شیعیان رفتن به نجف و زیارت مرقد امیرالمؤمنین است. هیچ مناسبتی برای زیارت وجود نداشت و این یک عمل سیاسی بود. مردم که به نجف رفتند، آمریکایی‌ها عقب‌نشینی کردند. ببینید این نوع رفتارها،‌ شدت تعارضات را کم کرده است؛ به همین دلیل در حوزه شیعی درگیری وجود ندارد، اما مثلا در حوزه کردی از سال 1991 رقابت بین حزب دموکرات و اتحادیه ادامه دارد و تا همین الان هم هست؛ به عبارتی سلیمانیه تا بعد از دوکان، دست اتحادیه میهنی است و از آنجا دست حزب دموکرات است.


ظاهرا یک حکومت اقلیم کردستان وجود دارد اما این حکومت یک شرکت سهامی است. نیروهای نظامی، امنیتی، اداری و... در این منطقه برای یکی از این دو حزب است و اصل بر تقسیم حزبی است نه شایسته‌سالاری. از آن زمان تا حالا هم درگیری‌های متعددی بین این دو اتفاق افتاده است.


‌‌ شیعیان چه ساختاری دارند؟ آیا تمام شیعیان گرایش‌های مذهبی دارند یا شیعیانی هم هستند که گرایش‌های ملی و سیاسی داشته باشند؟ در این میان آقای سیستانی کجای سپهر سیاسی عراق ایستاده‌اند؟


60 درصد از جمعیت عراق شیعه هستند. طبق اسناد،‌ در دوره حاکمیت حزب بعث (1968 تا 2003)، شیعیان بیش از سه میلیون شهید دادند. طبیعی است که شیعه به دنبال نهادینه‌کردن ساختاری بود که اکثریت و شیعه همواره در رأس آن ساختار قرار بگیرد.


به همین دلیل در متن قانون اساسی عراق به اصرار شیعیان آمده که بالاترین مقام، یعنی نخست‌وزیر که رئیس قوه مجریه است، باید در اختیار شیعیان باشد. در عراق مردم متدین هستند. جریان غالب این‌طور است؛ شاخص آن هم این است که وقتی آیت‌الله سیستانی فتوا دادند، دو میلیون نفر داوطلب آمدند. این نشان می‌دهد که مردم تا چه حد از مرجعیت تبعیت می‌کند. باوجود تمام خستگی‌ها و کشته‌ها و...، دو میلیون نفر داوطلب شدند. این نشان‌دهنده شدت وجود جریان دینی در عراق است. بعد از سقوط صدام، عرب‌ها به عراق پشت کردند. نه تنها پشت کردند که علیه آن توطئه کردند. میلیاردها دلار دادند که این ساختار را از بین ببرند. عملا این موضوع، جریان عربی [پان‌عربیسم] را در عراق تضعیف کرد؛ به‌طوری‌که این جریان دیگر جایی در نقشه سیاسی جامعه شیعه عراق ندارد.


اساسا تکیه‌گاه شیعه از 2003 تاکنون، بیشتر ایران است تا عرب‌ها. ایران هم همواره در کنار آنها بوده و این را ثابت کرد. به‌ویژه در جنگ با داعش، ایران به سرعت به کمک عراق رفت. ده‌ها هواپیما سلاح مورد نیاز را جابه‌جا کرد تا خطر از بغداد دور شد. هفت هزار سعودی تا الان در عراق عملیات انتحاری انجام داده‌اند. این اطلاعاتی است که آقای حیدرالعبادی در تلویزیون اعلام کرد. در همه این عملیات‌ها مردم و شیعیان کشته شده‌اند؛ بنابراین در بین جامعه شیعه یک نوع توافق و اراده سیاسی در حفظ حاکمیت شیعه و دوری از هرگونه اختلاف در این زمینه وجود دارد.


در این بین جایگاه آقای سیستانی کجاست؟


 ما در ایران، طبق قانون اساسی از ولایت فقیه صحبت می‌کنیم که در ساختار رسمی تعریف شده است، اما در عراق ولایت فقیه وجود ندارد اما نظارت فقیه وجود دارد؛ یعنی به‌عبارتی آقای سیستانی خارج از حاکمیت است.


‌‌‌ مرجعیت در قانون اساسی عراق چگونه تعریف شده است؟


در قانون اساسی بر نقش مرجعیت و ضرورت احترام به مراجع تأکید شده است. آقای سیستانی اگرچه در عراق خارج از حاکمیت تعریف می‌شود، اما نقش بسیار مهمی دارد؛ به عبارتی بر دولت نظارت می‌کند. پیش‌ از این می‌دیدیم که مقامات دولتی به خدمت ایشان می‌رسیدند، اما از یک زمانی به بعد، به دلیل نارضایتی ایشان دیدار با آنها را تحریم ‌کردند. نوع رابطه بین مرجعیت و دولت،‌ تعامل نظارتی است. مرجعیت خود را نماد مردم می‌داند و زمانی‌که ناراضی هستند، مرجعیت موضع می‌گیرد؛ بنابراین جایگاه مرجعیت، ممتاز است، هرچند خارج ساختار تعریف می‌شود.


‌‌‌ به جز آقای سیستانی، الان در عراق مراجع دیگری نیز چنین نقشی دارند؟


هیچ‌کدام از مراجع دیگر نقش آقای سیستانی را ندارند و هیچ‌یک از آنها، خارج از تصمیمات ایشان عمل نمی‌کنند. به‌هر‌حال زعیم حوزه نجف آقای سیستانی هستند.


‌‌ سازوکار نقش‌آفرین آقای سیستانی بر ساختار قدرت عراق دقیقا چطور است؟


مرجعیت در عراق، پایگاه اجتماعی گسترده‌ای دارد و به‌خاطر‌داشتن این پایگاه امر ایشان مطاع است؛ به‌عبارتی اگر فردا بگوید نخست‌وزیر باید کنار برود، حضور مردم در صحنه به‌قدری خواهد بود که دولت نمی‌تواند ادامه دهد. به همین دلیل مهم‌ترین ابزار آقای سیستانی مردم هستند. دولت‌ها جایگاه ایشان را می‌دانند بنابراین سعی می‌کنند خود را با ایشان وفق دهند.


‌‌ ما می‌دانیم تاکنون هیچ‌‌کدام از رؤسای جمهور ایران به دیدار آقای سیستانی نرفته‌اند؛ گویا آقای احمدی‌نژاد درخواست داده بودند که رد شد. امروز اولین دیدار رئیس‌جمهوری با آقای سیستانی انجام می‌شود. آیا باید این دیدار را تشریفاتی بدانیم یا می‌تواند حاوی پیام‌های مهمی باشد؟


 تصور می‌کنم دیدار آقای روحانی با آیت‌الله‌العظمی سیستانی اهمیت زیادی دارد؛ به دلیل اینکه ما در شرایط خاصی هستیم. در تحریم قرار داریم و آمریکا سعی می‌کند بازار عراق را که تنفس‌گاه و سوپاپ اطمینان اقتصاد ماست، بگیرد. قطعا مرجعیت در نجف نمی‌تواند خودش را بی‌تفاوت به ایران و جمهوری اسلامی ببیند. دولت عراق برای حفظ این موضع مرجعیت، اعلام کرده من اجازه نمی‌دهم از عراق علیه هیچ کشور همسایه‌ای استفاده شود.


اساسا عراق در سیاست هم‌پیمانی علیه ایران قرار نخواهد گرفت. این موضع مورد احترام ایران است. ایران می‌گوید شما از سیاست و تصمیم خود دفاع کنید؛ یعنی به عبارت دیگر اجازه ندهید آمریکا به شما دیکته کند؛ اما آمریکا این تصمیم عراق را قبول ندارد. آمریکا عراق را تحت فشار قرار می‌دهد که باید ایران را تحریم کند و آنچه تا به الان به او داده، یک استمهال است که تا کمی دیگر تمام می‌شود. بنابراین عراق بین دو تصمیم قرار دارد؛ یا باید دیکته آمریکا را بپذیرد و رابطه‌اش را با ایران تیره کند، یا باید از تصمیم‌ خودش دفاع کند و در میان بایستد. نقش مرجعیت در این نوع تصمیم‌گیری‌ها بسیار تعیین‌کننده است.


به‌هر‌حال کشوری دارد علیه یک کشور اسلامی زورگویی می‌کند و اعلان جنگ اقتصادی داده است، مرجعیت تحت هیچ شرایطی نمی‌تواند با این نوع رفتارها همراهی کند؛ به همین دلیل این دیدار اهمیت زیادی دارد. اگر کل سفر آقای روحانی به عراق را به‌ لحاظ ارزش‌گذاری در یک کفه بگذارید، دیدار با آیت‌الله‌العظمی سیستانی در کفه دیگر قرار دارد. همچنین معتقدم این دیدار ثمرات بسیاری در حفظ سیاست عراق در راستای استقلال این کشور خواهد داشت.


 بر اساس توضیحات شما، آیا می‌توان این‌طور جمع‌بندی کرد که نفس پذیرش این ملاقات، نوعی حمایت از ایران است و صرف همین دیدار باعث می‌شود فشار بیشتری بر دولت عراق وارد شود و اراده محکم‌تری در بغداد شکل بگیرد که در شرایط تحریمی فعلی در کنار ایران قرار بگیرد؟


بله درست است. در زمانی که آقای سیستانی در پذیرش هرگونه مسئول عراقی خودداری می‌کند (البته در حال حاضر)، پذیرش یک مسئول خارجی (رئیس‌جمهوری ایران) اتفاقا پیام بسیار صریح و شفافی دارد؛ آقای سیستانی به هیچ احدی اجازه نمی‌دهد سیاست‌های خصمانه‌ای علیه ایران بگیرد. این نکته بسیار مهمی است. هفت میلیون توریست مذهبی بین ایران و عراق نشان می‌دهد نوع رابطه ایران و عراق معمولی نیست؛ بلکه رابطه‌ای است که از پایین به بالا پی‌ریزی شده است؛ تداخل اجتماعی، فرهنگی، مذهبی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی وجود دارد. این رابطه چندوجهی بین دو کشور خاص است. رابطه این دو کشور می‌تواند موضوع پژوهش‌های بسیار موردی باشد. دو کشوری که در دهه ۸۰ میلادی در مقابل یکدیگر قرار گرفتند و طولانی‌ترین جنگ قرن بیستم را پشت سر گذاشتند، الان به جایی رسیده‌اند که همکاری و تعامل بینشان در کل منطقه بی‌نظیر است.


این دستاوردی است که دو ملت موفق شدند خلق کنند و حفظ این دستاورد قطعا به نفع دو کشور خواهد بود. خیلی از کشورها تلاش کرده‌اند این پیوستگی را در جایی دچار شکنندگی کنند. این اراده سیاسی و اجتماعی باید ادامه پیدا کند تا تأثیرگذاری‌های بیرونی به آن آسیب نزند.


منبع: روزنامه شرق، چهارشنبه 22 اسفند 1397


1043

. انتهای پیام /*
 

همایش بین المللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران-

مجتمع آموزشی عالی علوم انسانی برگزار می کند:

همایش بین المللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران-

1 از 4

کارگاه بازیابی اسناد سازمان ملل متحد

دانشگاه تهران برگزار می کند:

کارگاه بازیابی اسناد سازمان ملل متحد

2 از 4

نوروز و صلح

سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری برگزار می کند:

نوروز و صلح

3 از 4

اهداف و بسترهای برنامه هسته ای عربستان

پژوهشگاه مطالعات خاورمیانه برگزار می کند:

اهداف و بسترهای برنامه هسته ای عربستان

4 از 4

تازه ترين مطالب