web
stats
خرابی های سیل سیاسی
en کد مطلب: 61376 | تاریخ مطلب: 1398/02/05
نسخه چاپی | ارسال به دوستان

در نشست بررسی تحلیلی وقایع سیل اخیر در ایران مطرح شد

خرابی های سیل سیاسی

نشست «بررسی تحلیلی وقایع سیل اخیر در ایران» سه شنبه سوم اردیبهشت ماه در تالار دلبری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. محمد فاضلی، استاد جامعه شناسی دانشگاه شهید بهشتی و رییس مرکز امور اجتماعی آب و انرژی وزارت نیرو همچنین محمدحسین شریف زادگان، استاد برنامه ریزی شهری و منطقه ای دانشگاه شهید بهشتی دو تن از سخنرانان این نشست بودند که «اعتماد» از سخنرانی آنان گزارش می دهد.

خرابی های سیل سیاسی

حوادث اخیر، پوپولیسم و فروریختن اخلاق سیاسی را عیان کرد


نشست «بررسی تحلیلی وقایع سیل اخیر در ایران» سه‌شنبه سوم اردیبهشت ‌ماه در تالار دلبری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. محمد فاضلی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی و رییس مرکز امور اجتماعی آب و انرژی وزارت نیرو همچنین محمدحسین شریف‌زادگان، استاد برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای دانشگاه شهید بهشتی دو تن از سخنرانان این نشست بودند که «اعتماد» از سخنرانی آنان گزارش می‌دهد.


محمد فاضلی در ابتدای سخنرانی‌اش کوشش کرد با اشاره به وجوه رقابت گروه‌های سیاسی در ماجرای سیل اخیر نشان دهد که چگونه این خطا می‌تواند به از بین رفتن سرمایه اجتماعی اعتماد منجر شود:«سیلاب‌ها که در حالت طبیعی خاک‌ها را می‌شویند و ممکن است باعث پیدا شدن فسیل‌ها و گنج‌ها بشوند، می‌توانند به همان میزان لایه‌رویی جامعه را بشویند و مواردی را از جامعه آشکار کنند. سیلاب‌های اخیر خصیصه سیاسی جامعه ایران را آشکار کرد و نشان داد، پدیده‌ای مانند سیلاب را هم نمی‌توانیم به طور طبیعی مدیریت کنیم.


به سرعت ذهن نخبگان سیاسی در ایران بین خودی‌ها و غیرخودی‌ها خط‌کشی کرد. در این تقسیم‌بندی دولت را در سطحی ضعیف و ناتوان قضاوت کرد و بقیه را در واحد سیاسی قرار داد که همدل و توانمند و دلسوز است.» او پس از طرح این مقدمه گفت:«این مناقشه سیاسی تا جایی پیش رفت که ریشه‌های اعتماد را در جامعه ایران بسوزاند. این ‌بار سیلاب رفت تا سرمایه اجتماعی را فرسوده کند. من معتقدم در سیلاب اخیر همه بخش‌های دولتی و نهادهای عمومی و مردم توانایی‌هایشان را به میدان آوردند و اگر نمی‌آمدند، اعماق فاجعه بیشتر می‌شد.» او سپس به برخی از اقدامات نهادهای کمک‌رسان اشاره کرد که می‌توان از آنها به عنوان موفقیت یاد کرد اما هیچ اثری در اطلاع‌رسانی از آنها یافت نمی‌شد:«در فاصله زمانی کوتاهی 4 هزار روستا آب و برق خود را از دست دادند.


در بازه زمانی کمتر از دو هفته آب و برق پایدار برای ۹۹.۵ درصد روستاها برگشت ولی اثری از این کار مثبت دیده نمی‌شود. این روال تاب‌آوری جامعه را به شکل خطرناکی به خطر می‌اندازد که پیامد این وضعیت بی‌اعتمادی هستی‌شناختی است. انگار که جامعه تیشه گرفته دست خودش که توانمندی‌های خودش را از ریشه بزند.» از نظر استاد جامعه‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی اینکه یک شبکه تلویزیونی فارسی‌زبان در خارج از کشور می‌تواند با طرح یک ادعای بی‌پایه و اساس بر بخشی از جامعه اثر بگذارد، نتیجه همین رفتار اعتمادسوز است:«در چنین وضعیتی است که یک شبکه پیدا می‌شود و مدعی می‌شود مسوولان دریچه سدها را تعمدی باز کردند تا اعراب خوزستان را زیر فشار قرار دهند تا مجبور به ترک سرزمین‌شان شوند.»


 


جامعه کوتاه‌ مدت و عوارض آن


محمد فاضلی که مسوولیت ریاست بر مرکز امور اجتماعی آب و انرژی وزارت نیرو را هم بر عهده دارد، کوشش کرد قضاوت درباره سیلاب‌های اخیر را به انتشار گزارش کمیته ملی تعیین شده از سوی رییس‌جمهور موکول کند و بیشتر از منظر اجتماعی مساله را مورد کنکاش قرار دهد. او در بخش دیگری از سخنرانی‌اش با بیان اینکه سیل اخیر ویژگی‌های دیگری از جامعه ایران را هم عیان کرد، گفت:«یکی از این ویژگی‌های ذهن تک علت اندیش ماست. انگار که هر پدیده‌ای فقط یک علت دارد. هر کتاب مدیریت سیلاب ساده‌ای را مطالعه کنیم به ما می‌گوید که سیل یک پدیده تک علتی نیست و مجموعه‌ای از عوامل مختلف را شامل می‌شود. در فضای سیاست‌زده یک دفعه عده‌ای یقه هواشناسی را گرفتند و گفتند تقصیر آنهاست.


دیگران یقه مدیریت سدها را گرفتند و کسی دیگر همه‌ چیز را بر گردن سازمان جنگل‌ها و مراتع انداخت. در فضای سیاست‌زده بروز پدیده‌ای مانند سیل به محلی برای تسویه حساب افراد با یکدیگر تبدیل می‌شود. در این ساخت سیاستی کوتاه‌مدت‌نگر اخلاق سیاسی فاتحه‌اش خوانده شد.» فاضلی برای اثبات این ادعا که اخلاق سیاسی در واقعه اخیر لطمه دیده به اظهارنظر یکی از نمایندگان مجلس علیه یکی از وزرا در تلویزیون اشاره کرد:«یک نماینده مجلس روی آنتن تلویزیون اعلام کرد اگر فلان نیازها تامین نشود من یک سیلی توی گوش آقای وزیر می‌زنم. خب اگر با سیلی زدن می‌توان مملکت را اداره کرد من پیشنهاد می‌کنم بخش فلک وزار را هم به ابزارهای قانونی اضافه کنیم.


مثل زمان قاجار نمایندگان را بیاوریم بخوابانیم جلوی تریبون مجلس و پاهای‌شان را بگیریم بالا و چوب بزنیم.» او با انتقاد از رواج رویکرد پوپولیستی در حوادث اخیر گفت:«پوپولیسم سیاسی به حدی می‌رسد که یک نفر فکر می‌کند برای اینکه جلوی پایگاه رایش یک چهره پیگیر دلسوز متعهد جلوه بدهد، می‌تواند در آنتن زنده صدا و سیما بگوید من به آقای وزیر سیلی می‌زنم. اصلا من کاری ندارم که آن آقای وزیر خوب عمل کرده یا بد عمل کرده. یک روال حقوقی وجود دارد اما این اظهارنظر نشان‌دهنده فرو ریختن اخلاق سیاسی است.»


فاضلی به مشخصه کوتاه‌مدت نگری‌های جامعه ایران به عنوان یکی دیگر از درس‌های سیل اخیر اشاره کرد و گفت:«من قبلا هم این گزاره را مطرح کرده‌ام. ما جامعه‌ای بودیم که باید حریم داری می‌کردیم اما حریم دری کردیم. حریم دری‌های ما خیلی آشکار بود. روش بهره‌برداری ما از جنگل و مرتع یعنی نشان‌دهنده همین ویژگی کوتاه‌مدت نگری ماست. البته انسان‌ها در هر کجای جهان به منافع کوتاه‌مدت اولویت می‌دهند اما در ایران این ویژگی جامعه است. جامعه نباید کوتاه‌مدت نگر باشد.» فاضلی تاکید کرد که سیل یک بار دیگر جامعه ایران را با پرسش‌های متعددی روبه رو کرده است. یکی از این پرسش‌ها از نظر او به نحوه استفاده جامعه ایران از منابع طبیعی مربوط است. اینکه برای مثال چگونه می‌توانیم جنگل را برای 20 سال دیگر حفظ کنیم؟




درس‌های سیل


استاد دانشگاه بهشتی با اشاره به اینکه اقتصاد سیاسی سیلاب یکی از عناصر مهم در واقعه سیل اخیر است، گفت: در طول تاریخ کسانی که ارتباطی با قدرت داشته‌اند، توانسته‌اند بهره‌برداری‌هایی از طبیعت داشته باشند که نسل بعد که اتفاقا بهره‌بردار از طبیعت هم نبودند خسارت آن را پس داده‌اند؛ مسیل‌هایی که فروخته شده و خانه‌ها، رستوران‌ها و هتل‌هایی که روی مسیل‌ها ساخته و سکونت‌گاه‌هایی که در حریم رودخانه‌ها ایجاد شده، نمونه‌ای از این بهره‌برداری‌ها‌ست. این جامعه‌شناس با بیان نقل قولی از «ماکس وبر» جامعه‌شناس آلمانی درباره بودجه‌نویسی در کشور گفت:«وبر می‌گوید بودجه نشان‌دهنده نهایت عقلانیت یک جامعه است.


حالا اگر این تعبیر وبر را قبول کنیم و اگر بودجه جنگلداری و حفظ محیط زیست کمتر از فوتبال است یک جایی از عقلانیت مشکل دارد. تحلیل اقتصاد سیاسی بودجه و تاریخ بودجه محیط زیست بخشی از داستان سیلاب اخیر و درسی است که باید از این سیل بگیریم. به گفته او، جامعه باید بعد از سیلاب به اقتصاد سیاسی سیلاب هم فکر کند. مسیل‌هایی که فروخته شده‌اند. مناطقی که در حریم و بستر بودند و در آنها ساختمان ساخته شده‌اند و کسانی که به احتمال زیاد با قدرت ارتباطی داشته‌اند در همه این موارد منتفع شده‌اند. اینها نشان‌دهنده اهمیت اقتصاد سیاسی است.


فاضلی در بخش پایانی سخنانش کوشش کرد قدری هم درباره وظایف فراموش شده نهاد دانشگاه در ایران سخن بگوید. او خطاب به حاضران گفت:«شما اگر در تاریخ کشورهای دنیا به خصوص امریکای شمالی و ایالات متحده جست‌وجو کنید ده‌ها کتاب پیدا می‌شود زیر عنوان تاریخ سیلاب.» او با مثال آوردن چند عنوان از این کتاب‌ها گفت:«در این کتاب‌ها سیلاب از منظرهای مختلف مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. مثل اینکه سیلاب‌ها چگونه بر تحول یک ملت اثر گذاشته‌اند.


سیلاب چگونه بر معماری ما اثر گذاشته است و مواردی از این دست. اما من نقدم به دانشگاه است. آیا دانشگاه در کشور ما تاریخ سیلاب 1380 گلستان را نوشته است؟ آیا دانشگاه تاریخ تحولات مهندسی بعد از سیلاب‌های ایران را نوشته است؟ تاریخ تحول مدیریت ریسک و بیمه بعد از سیلاب‌ها را نوشته است؟» فاضلی این مسوولیت را متوجه پژوهشگران و محققان دانشگاهی دانست و گفت:«ما سیلاب را از موضع جامعه، تاریخ سیاسی، ابعاد سیاست ایران و از منظر اینکه چگونه نهادهای کشور ما را به چالش کشیدند باید بررسی و تحلیل کنیم. در چارچوب دانشگاه مجبوریم که به این موارد بیندیشیم.»


نویسنده: امین شول سیرجانی


منبع: روزنامه اعتماد،  پنجشنبه 5 اردیبهشت ۹۸


1043

. انتهای پیام /*
 

ایران و دیوان بین المللی دادگستری

دانشگاه تبریز برگزار می کند:

ایران و دیوان بین المللی دادگستری

2 از 4

ایدئولوژی و امر خیالی از لاکان تا آلتوسر

انجمن جامعه شناسی ایران برگزار می کند:

ایدئولوژی و امر خیالی از لاکان تا آلتوسر

3 از 4

یکجانبه گرایی و حقوق بین الملل

دانشکده نفت برگزار می کند:

یکجانبه گرایی و حقوق بین الملل

4 از 4

تازه ترين مطالب